40 câu Sinh Học Lớp 11 – Chương 2. Cảm ứng ở sinh vật

Giải thích: Cảm ứng là khả năng tiếp nhận và phản ứng lại các kích thích từ môi trường bên trong hoặc bên ngoài, giúp sinh vật điều chỉnh các hoạt động sống để thích nghi, tồn tại và phát triển trong điều kiện môi trường luôn biến đổi.

Giải thích: Cảm ứng ở sinh vật có hai đặc điểm cơ bản: 1. **Tính phản ứng:** Sinh vật phản ứng lại các kích thích một cách nhanh chóng và chính xác. 2. **Tính thích nghi:** Phản ứng giúp sinh vật thích nghi với những biến đổi của môi trường, đảm bảo sự sống sót và phát triển.

Giải thích:

• A là hướng tiếp xúc (một dạng hướng động).
• B là hướng trọng lực (một dạng hướng động).
• C là ứng động không sinh trưởng (ứng động sức trương).
• D là ứng động sinh trưởng, liên quan đến sự phân chia và lớn lên không đồng đều của tế bào cánh hoa do tác động của ánh sáng và nhiệt độ theo chu kì ngày đêm.

Giải thích: Hiện tượng thân cây vươn ra phía ánh sáng được gọi là hướng sáng dương. Đây là một dạng hướng động, trong đó cây sinh trưởng hướng về phía nguồn kích thích (ánh sáng).

Giải thích: Auxin là hoocmôn thực vật đóng vai trò quan trọng trong hiện tượng hướng sáng của thân cây. Khi thân cây tiếp xúc với ánh sáng không đều, auxin sẽ di chuyển về phía tối của thân, kích thích sự giãn dài của tế bào ở phía tối nhanh hơn phía sáng, khiến thân cây uốn cong về phía nguồn sáng.

Giải thích: Cảm ứng ở thực vật thường diễn ra chậm, khó nhận thấy và không mạnh mẽ như ở động vật. Vì vậy, đặc điểm 'phản ứng thường diễn ra nhanh, mạnh và dễ nhận thấy bằng mắt thường' không phải là đặc điểm chung cho mọi loài sinh vật (ví dụ, thực vật có cảm ứng nhưng phản ứng chậm).

Giải thích: Hiện tượng rễ cây con mọc sâu xuống dưới là tính hướng trọng lực dương (hướng đất dương). Ý nghĩa của hiện tượng này là giúp rễ cây bám chắc vào đất, tìm kiếm nguồn nước và chất khoáng cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển của cây.

Giải thích: Ứng động không sinh trưởng là kiểu ứng động không có sự phân chia và lớn lên của tế bào, mà chủ yếu do sự thay đổi sức trương nước của tế bào. Sự đóng mở khí khổng là một ví dụ điển hình, giúp điều tiết quá trình thoát hơi nước và quang hợp. Các đáp án B, C, D đều là các hình thức cảm ứng có liên quan đến sự sinh trưởng hoặc hướng động.

Giải thích: Ví dụ: Cây trinh nữ (cây xấu hổ) cụp lá khi chạm vào.
- Giai đoạn tiếp nhận kích thích: Các tế bào ở gốc lá (gối lá) có khả năng tiếp nhận kích thích cơ học (chạm vào).
- Giai đoạn dẫn truyền kích thích: Tín hiệu kích thích được dẫn truyền qua các tế bào và bó mạch dẫn trong cuống lá.
- Giai đoạn trả lời kích thích: Các tế bào ở gốc lá nhanh chóng mất nước, làm giảm sức trương nước, khiến lá cụp xuống.

Giải thích: Đối với rễ cây, nồng độ auxin tối ưu cho sự sinh trưởng là rất thấp. Khi nồng độ auxin vượt quá mức tối ưu (như ở mặt dưới rễ do trọng lực), nó sẽ gây ức chế sự sinh trưởng của tế bào rễ. Ngược lại, ở thân cây, nồng độ auxin cao lại kích thích sự sinh trưởng. Sự khác biệt này dẫn đến sự uốn cong của rễ theo hướng trọng lực dương.

Giải thích: Hướng hóa là sự sinh trưởng của cây hoặc một bộ phận của cây theo hoặc ngược chiều với tác nhân hóa học. Trong trường hợp này, tinh trùng dương xỉ di chuyển theo chất hóa học do noãn tiết ra, đây là một ví dụ điển hình về hướng hóa dương, giúp quá trình thụ tinh diễn ra thành công.

Giải thích: Điểm khác biệt cơ bản giữa hướng động và ứng động là hướng phản ứng của cây. Trong hướng động, hướng phản ứng của cây (hoặc bộ phận của cây) phụ thuộc vào hướng của tác nhân kích thích (ví dụ: thân cây cong về phía nguồn sáng). Trong ứng động, hướng phản ứng của cây không phụ thuộc vào hướng của tác nhân kích thích mà phụ thuộc vào cấu trúc của bản thân cơ quan (ví dụ: lá cây trinh nữ cụp lại dù chạm vào từ bất kỳ hướng nào).

Giải thích: Để kết luận rằng cây vươn về phía lỗ khoét là do hướng sáng, cần phải đảm bảo rằng ánh sáng là yếu tố kích thích duy nhất có sự khác biệt về hướng hoặc cường độ. Các yếu tố khác như nhiệt độ, độ ẩm, trọng lực cần được kiểm soát chặt chẽ, tức là phân bố đồng đều hoặc không có sự khác biệt đáng kể về hướng, để loại trừ ảnh hưởng của chúng đến kết quả thí nghiệm và đảm bảo tính khách quan của kết quả.

Giải thích: Cây trinh nữ cần một khoảng thời gian để phục hồi sau khi bị kích thích và cụp lá. Trong thời gian này, các tế bào gốc lá sẽ hấp thụ lại nước, làm lá xòe ra như trạng thái ban đầu. Việc chờ đợi đảm bảo rằng cây đã sẵn sàng phản ứng với kích thích mới một cách rõ ràng và chính xác, không bị 'mệt mỏi' hay vẫn đang trong quá trình phục hồi từ kích thích trước, giúp thí nghiệm có độ tin cậy cao hơn.

Giải thích: Hướng nước là sự sinh trưởng của bộ phận cây theo hướng có nguồn nước. Rễ cây luôn có tính hướng nước dương, nghĩa là chúng sẽ sinh trưởng và phát triển mạnh về phía có độ ẩm cao hơn, giúp cây tìm kiếm và hấp thụ nước hiệu quả, đặc biệt quan trọng cho sự sống và phát triển của cây.

Giải thích: Trong tính hướng sáng của thân, auxin di chuyển xuống mặt tối, kích thích sự sinh trưởng của tế bào mặt tối mạnh hơn mặt sáng, làm thân cong về phía ánh sáng. Trong tính hướng trọng lực của rễ, auxin tập trung ở mặt dưới rễ với nồng độ cao hơn, nhưng ở rễ, nồng độ auxin cao lại có tác dụng ức chế sự sinh trưởng của tế bào, làm mặt dưới rễ sinh trưởng chậm hơn mặt trên, khiến rễ cong xuống đất.

Giải thích: Hiện tượng ứng động nở hoa theo chu kì ngày đêm giúp cây mở hoa vào thời điểm thích hợp nhất để thu hút các loài côn trùng hoặc động vật thụ phấn đặc trưng của chúng (ví dụ: hoa nở ban ngày thu hút ong, bướm; hoa nở ban đêm thu hút bướm đêm, dơi). Điều này tối ưu hóa khả năng thụ phấn, tăng cường hiệu quả sinh sản và duy trì nòi giống.

Giải thích: Trong thí nghiệm, biến số độc lập là yếu tố mà người làm thí nghiệm thay đổi hoặc kiểm soát để xem xét ảnh hưởng của nó. Ở đây, sự có mặt và vị trí của mẩu phân bón là yếu tố được thay đổi để quan sát phản ứng của rễ. Chiều dài và hướng mọc của rễ là biến số phụ thuộc, còn độ ẩm của đất là biến số cần được kiểm soát để đảm bảo tính khách quan của kết quả.

Giải thích: Điểm khác biệt cơ bản nhất giữa ứng động và hướng động là hướng phản ứng đối với kích thích. Hướng động là hình thức phản ứng của cơ quan thực vật đối với tác nhân kích thích theo một hướng xác định (hướng về hoặc tránh xa kích thích). Trong khi đó, ứng động là hình thức phản ứng của cơ quan thực vật đối với tác nhân kích thích không theo một hướng xác định, tức là hướng phản ứng không phụ thuộc vào hướng của kích thích.

Giải thích: Cường độ ánh sáng quá mạnh có thể gây cháy lá, ức chế quang hợp hoặc thậm chí làm chết cây, làm sai lệch kết quả thí nghiệm. Việc chiếu sáng liên tục 24/24 giờ sẽ làm cây không có chu kì tối cần thiết cho một số quá trình sinh lý quan trọng như hô hấp, tổng hợp một số chất và phục hồi. Điều này có thể ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phản ứng hướng sáng tự nhiên của cây, dẫn đến kết quả không chính xác hoặc không phản ánh đúng hiện tượng.

Giải thích: Hệ thần kinh dạng lưới là bước tiến hóa đầu tiên của hệ thần kinh, giúp các tế bào cảm giác, thần kinh và tế bào cơ có sự liên hệ, phối hợp với nhau. Khi có kích thích, xung thần kinh sẽ lan tỏa khắp mạng lưới, gây co rút toàn thân nhưng có sự phối hợp nhất định giữa các bộ phận. Các đáp án A, B, C là những ưu điểm của các dạng hệ thần kinh phát triển hơn (dạng chuỗi hạch, dạng ống hoặc có trung ương thần kinh phát triển).

Giải thích: Phản xạ không điều kiện là phản xạ bẩm sinh, có tính chất di truyền, không cần học tập hay rèn luyện để hình thành. Phản ứng rụt tay khi chạm vào vật nóng là một phản xạ tự nhiên, mang tính bảo vệ cơ thể, có ở tất cả các cá thể cùng loài mà không cần trải qua quá trình học tập.

Giải thích: Cây trinh nữ có ứng động theo nhịp ngày đêm (nở ra khi sáng, cụp lại khi tối) và cũng rất nhạy cảm với các kích thích như chạm vào, rung động, hoặc thay đổi đột ngột của cường độ ánh sáng. Ánh sáng mạnh đột ngột có thể gây ra phản ứng cụp lá tạm thời ở cây trinh nữ như một cơ chế bảo vệ khỏi cường độ ánh sáng quá mức hoặc mất nước nhanh.

Giải thích: Hiện tượng thân cây đậu quấn quanh cọc là hướng tiếp xúc dương. Đây là một dạng hướng động, giúp cây thân leo có giá thể để bám vào, vươn cao lên để nhận được nhiều ánh sáng hơn, từ đó tăng cường khả năng quang hợp và sinh trưởng. Đồng thời, nó cũng giúp nâng đỡ cây, tránh đổ gãy do trọng lực và gió.

Giải thích: Cung phản xạ là con đường mà xung thần kinh truyền đi từ cơ quan thụ cảm đến cơ quan phản ứng. Nó bao gồm 5 thành phần cơ bản: thụ thể (tiếp nhận kích thích), đường dẫn truyền hướng tâm (cảm giác), trung ương thần kinh (hạch thần kinh hoặc tủy sống), đường dẫn truyền li tâm (vận động) và cơ quan thực hiện (cơ hoặc tuyến). Vỏ não là bộ phận phân tích và xử lý thông tin phức tạp, thuộc về vòng phản xạ hoặc các phản xạ có điều kiện, không phải thành phần bắt buộc của một cung phản xạ đơn giản.

Giải thích: Trong hệ thần kinh dạng lưới, xung thần kinh lan tỏa khắp cơ thể và có thể truyền theo nhiều hướng, gây phản ứng toàn thân. Trong hệ thần kinh dạng chuỗi hạch, các hạch thần kinh tập trung ở mỗi đoạn cơ thể, và xung thần kinh được truyền theo một chiều xác định từ thụ thể về trung ương thần kinh rồi đến cơ quan phản ứng, giúp phản ứng chính xác và hiệu quả hơn tại vùng bị kích thích.

Giải thích: Hiện tượng này được gọi là 'in vết' (imprinting). Đây là một dạng tập tính học được đặc biệt, diễn ra trong một giai đoạn nhất định (giai đoạn 'nhạy cảm' hoặc 'cửa sổ thời gian') sau khi sinh và thường không thể đảo ngược. Mặc dù có yếu tố bẩm sinh là khả năng in vết, nhưng đối tượng in vết cụ thể lại là do học tập mà có.

Giải thích: Tập tính này là một phản xạ có điều kiện, thuộc loại tập tính học được. Con mèo học được mối liên hệ giữa tiếng mở hộp thức ăn (kích thích có điều kiện) và việc được cho ăn (kích thích không điều kiện). Tập tính học được không di truyền, hình thành qua kinh nghiệm sống của cá thể và có thể bị thay đổi hoặc mất đi nếu không được củng cố thường xuyên.

Giải thích: Tế bào thần kinh trung gian (nơron trung gian) nhận tín hiệu từ nơron cảm giác, xử lí và tích hợp thông tin, sau đó truyền tín hiệu đến nơron vận động, từ đó điều khiển cơ quan phản ứng. Chúng giúp tạo ra các phản xạ phức tạp hơn, điều hòa và phối hợp hoạt động của các phản xạ, cũng như tham gia vào các quá trình học tập và ghi nhớ.

Giải thích: Tập tính bò ra biển của rùa con là một tập tính bẩm sinh (hay còn gọi là bản năng). Đây là những tập tính được di truyền từ bố mẹ, mang tính đặc trưng cho loài, không cần học hỏi, và giúp cá thể phản ứng một cách tự động, nhanh chóng để tồn tại trong môi trường tự nhiên đầy rủi ro ngay từ khi mới sinh ra, đặc biệt khi không có sự chăm sóc của bố mẹ như ở loài rùa biển.

Giải thích: Hệ thần kinh dạng lưới có các tế bào thần kinh liên kết với nhau theo kiểu mạng lưới không định hướng rõ ràng. Do đó, khi một điểm trên cơ thể thủy tức bị kích thích, xung thần kinh có thể lan tỏa khắp cơ thể theo nhiều hướng, gây ra phản ứng co rút toàn bộ cơ thể thay vì chỉ khu trú tại vùng bị kích thích. Các lựa chọn A, B, D mô tả đặc điểm của hệ thần kinh phát triển hơn.

Giải thích: Quen nhờn (habituation) là một dạng học tập đơn giản, trong đó động vật giảm hoặc ngừng phản ứng với một kích thích lặp đi lặp lại mà không gây hại hoặc mang lại lợi ích. Đây là cách giúp động vật tiết kiệm năng lượng và tập trung vào các kích thích quan trọng hơn trong môi trường sống.

Giải thích: Trong cung phản xạ có điều kiện, trung ương thần kinh (đặc biệt là vỏ não ở động vật bậc cao) đóng vai trò quan trọng trong việc phân tích, tổng hợp thông tin từ cả kích thích có điều kiện và không điều kiện. Từ đó, nó hình thành mối liên hệ mới và đưa ra quyết định phản ứng phù hợp, giúp động vật thích nghi với những tình huống mới trong môi trường. Các lựa chọn A, C, D mô tả vai trò của cung phản xạ nói chung hoặc phản xạ không điều kiện.

Giải thích: Tập tính di cư là một dạng tập tính bẩm sinh phức tạp, được điều hòa bởi các yếu tố bên trong (nhịp sinh học, hoocmôn) và các yếu tố môi trường bên ngoài. Trong trường hợp chim én, sự thay đổi về nhiệt độ (hoặc thời tiết khắc nghiệt của mùa đông) là yếu tố chính thúc đẩy chúng di chuyển đến những vùng có điều kiện sống thuận lợi hơn để kiếm ăn và sinh sản.

Giải thích: Tập tính ở động vật thường là sự kết hợp giữa yếu tố bẩm sinh (di truyền) và học được (qua kinh nghiệm, huấn luyện). Các tập tính bẩm sinh cung cấp một khuôn mẫu phản ứng cơ bản, nhưng thông qua quá trình học tập, động vật có thể điều chỉnh, hoàn thiện hoặc thậm chí kiềm chế các phản ứng bẩm sinh để thích nghi tốt hơn với môi trường và các tình huống cụ thể. Lựa chọn A, B, D đều không phản ánh đúng sự phức tạp và linh hoạt của tập tính động vật.

Giải thích: Hệ thần kinh dạng ống với sự tập trung các nơron tạo thành não bộ và tủy sống cho phép hình thành các trung tâm xử lý thông tin chuyên biệt. Điều này giúp động vật không chỉ phản ứng theo kiểu phản xạ đơn giản mà còn có khả năng phân tích, tổng hợp thông tin, học hỏi, ghi nhớ và đưa ra các quyết định phức tạp, linh hoạt hơn, thích nghi tốt hơn với môi trường thay đổi.

Giải thích: Học khôn (hay học bằng suy luận/nhận thức) là hình thức học tập cao nhất, trong đó động vật có khả năng nhìn nhận mối quan hệ giữa các đối tượng, sự kiện để giải quyết vấn đề mới mà không cần thử và sai nhiều lần. Con khỉ đã 'hiểu' được cách sử dụng công cụ để đạt được mục tiêu.

Giải thích: Khi xung thần kinh (dạng điện) đến tận cùng sợi trục của nơron trước synapse, nó kích thích giải phóng các chất dẫn truyền thần kinh (dạng hóa học) vào khe synapse. Các chất này sau đó gắn vào thụ thể trên màng nơron sau synapse, gây ra sự thay đổi điện thế và có thể tạo ra xung thần kinh mới ở nơron sau.

Giải thích: Đây là tập tính xã hội vì nó liên quan đến sự giao tiếp và phối hợp giữa các cá thể trong cùng một quần thể (đàn ong) để thực hiện một hoạt động chung. Ý nghĩa của nó là giúp đàn ong khai thác nguồn thức ăn một cách hiệu quả hơn, đảm bảo sự sống sót và phát triển của toàn bộ tập đoàn.

Giải thích: Tập tính bẩm sinh được di truyền và mang tính ổn định, đảm bảo các phản ứng cơ bản, sống còn ngay từ khi sinh ra. Ngược lại, tập tính học được hình thành qua quá trình tương tác với môi trường, cho phép động vật điều chỉnh hành vi của mình để thích nghi với những thay đổi cụ thể và bất ngờ của môi trường, từ đó tăng cường khả năng sống sót và sinh sản.