40 câu Lịch Sử và Địa Lý Lớp 6 – Chương 5 Việt Nam từ khoảng thế kỉ VII đến trước thế kỉ X – Sách bài tập

Giải thích: Theo các tài liệu lịch sử, nhà nước Văn Lang, nhà nước đầu tiên của người Việt cổ, được hình thành vào khoảng thế kỉ VII TCN, đặt nền móng cho sự phát triển của quốc gia độc lập sau này.

Giải thích: Hùng Vương là danh hiệu chung của các đời vua đứng đầu nhà nước Văn Lang. Tương truyền có 18 đời Hùng Vương đã trị vì, xây dựng và phát triển đất nước.

Giải thích: Sau khi đánh bại quân Tần, Thục Phán lên ngôi vua, xưng là An Dương Vương và lập ra nhà nước Âu Lạc. Kinh đô của nhà nước Âu Lạc được đặt tại Cổ Loa, nay thuộc huyện Đông Anh, Hà Nội.

Giải thích: Thành Cổ Loa là một công trình phòng thủ vĩ đại, được xây dựng theo hình xoáy trôn ốc với nhiều vòng thành đất, thể hiện trình độ quân sự và kỹ thuật xây dựng cao của cư dân Âu Lạc, đồng thời là minh chứng cho sức mạnh của nhà nước Âu Lạc.

Giải thích: Sự ra đời của nhà nước Văn Lang - Âu Lạc là một bước ngoặt lịch sử vĩ đại, khẳng định sự hình thành của một quốc gia có tổ chức, có người đứng đầu, có lãnh thổ và chủ quyền riêng biệt. Đây là nền tảng vững chắc cho sự phát triển của dân tộc Việt Nam sau này.

Giải thích: Cư dân Văn Lang - Âu Lạc có nhiều tập quán đặc trưng như xăm mình, ăn trầu, nhuộm răng đen, ở nhà sàn. Tuy nhiên, áo dài và nón lá là những trang phục, vật dụng xuất hiện và phổ biến rộng rãi vào các giai đoạn lịch sử sau này, không phải là nét đặc trưng của thời Văn Lang - Âu Lạc.

Giải thích: Thục Phán, sau này xưng là An Dương Vương, là người có công lãnh đạo nhân dân Âu Việt và Lạc Việt hợp nhất để thành lập nhà nước Âu Lạc vào thế kỉ III TCN, tiếp nối nhà nước Văn Lang.

Giải thích: Mục đích chính của việc sáp nhập và chia Âu Lạc thành các quận, huyện là để các triều đại phong kiến phương Bắc dễ dàng kiểm soát, cai trị, bóc lột tài nguyên và sức lao động của người Việt, đồng thời thực hiện chính sách đồng hóa nhằm xóa bỏ bản sắc dân tộc của nước ta.

Giải thích: Dưới thời Bắc thuộc, các công cụ sản xuất bằng sắt được du nhập từ phương Bắc vào nước ta. Việc sử dụng công cụ sắt giúp nâng cao năng suất lao động, mở rộng diện tích canh tác, góp phần quan trọng vào sự phát triển của nền nông nghiệp Việt Nam.

Giải thích: Chính sách truyền bá chữ Hán, Nho giáo và các phong tục tập quán của người Hán là chính sách đồng hóa văn hóa, được coi là thâm độc nhất. Mục đích của chính sách này là biến người Việt thành người Hán, xóa bỏ bản sắc văn hóa và ý thức độc lập của dân tộc Việt Nam, khiến người Việt quên đi nguồn gốc của mình.

Giải thích: Để dễ bề cai trị, các triều đại phong kiến phương Bắc đã sáp nhập Âu Lạc vào lãnh thổ của họ và chia thành các quận Giao Chỉ, Cửu Chân và Nhật Nam. Đây là một trong những chính sách cai trị nhằm biến nước ta thành một phần của Trung Quốc.

Giải thích: Tầng lớp Lạc tướng (cùng với Lạc hầu) là những người đứng đầu các bộ lạc, có quyền lực và địa vị cao trong xã hội Văn Lang - Âu Lạc. Khi các triều đại phong kiến phương Bắc cai trị, họ bị tước đoạt quyền lực nhưng vẫn giữ được uy tín và ảnh hưởng nhất định trong nhân dân, trở thành hạt nhân lãnh đạo các cuộc đấu tranh giành độc lập.

Giải thích: Mùa xuân năm 40, Hai Bà Trưng đã phất cờ khởi nghĩa tại Mê Linh (nay thuộc Hà Nội), được nhân dân hưởng ứng mạnh mẽ và nhanh chóng giành thắng lợi, lập nên nhà nước độc lập sau hơn một thế kỷ bị đô hộ.

Giải thích: Bà Triệu (Triệu Thị Trinh) là một nữ tướng anh dũng đã lãnh đạo cuộc khởi nghĩa chống lại ách đô hộ của nhà Ngô vào giữa thế kỉ III (năm 248) tại Cửu Chân (Thanh Hóa ngày nay). Câu nói của bà thể hiện khí phách anh hùng và ý chí độc lập mạnh mẽ của dân tộc Việt Nam.

Giải thích: Mặc dù các cuộc khởi nghĩa trước thế kỉ X chưa thể giành được độc lập lâu dài cho dân tộc, nhưng chúng có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa, ngôn ngữ, phong tục tập quán của người Việt, đồng thời thể hiện mạnh mẽ ý chí kiên cường, bất khuất đấu tranh giành độc lập, tự chủ của dân tộc.

Giải thích: Lý Bí sau khi đánh đuổi quân Lương đã xưng đế, lập ra nhà nước Vạn Xuân vào năm 544, với mong muốn đất nước trường tồn mãi mãi như mười nghìn mùa xuân. Đây là tên nước đầu tiên của người Việt sau Văn Lang - Âu Lạc, thể hiện ý chí độc lập và tự chủ.

Giải thích: Sau khi Phùng Hưng mất, con trai ông là Phùng An lên nối nghiệp. Nhân dân nhớ ơn công lao của ông đã suy tôn ông là Bố Cái Đại Vương (vị vua cha mẹ của dân), một cách gọi thể hiện sự kính trọng và gần gũi như người thân trong gia đình.

Giải thích: Mặc dù các triều đại phong kiến phương Bắc tìm cách truyền bá chữ Hán và tiếng Hán, người Việt vẫn kiên trì giữ gìn tiếng nói mẹ đẻ của mình trong đời sống hàng ngày, trong gia đình, làng xã, truyền từ đời này sang đời khác. Đây là cách quan trọng nhất để bảo tồn bản sắc dân tộc.

Giải thích: Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên là một nét văn hóa đặc sắc và lâu đời của người Việt. Dù bị đô hộ, người Việt vẫn giữ gìn và phát huy tín ngưỡng này, coi đó là sợi dây gắn kết cộng đồng, thể hiện lòng hiếu thảo, biết ơn và là nền tảng tinh thần quan trọng.

Giải thích: Tinh thần yêu nước nồng nàn, ý chí bất khuất giành độc lập và sự đoàn kết của toàn dân là nguồn sức mạnh to lớn nhất, giúp người Việt không ngừng đứng lên đấu tranh, dù phải đối mặt với kẻ thù hùng mạnh. Đây là yếu tố cốt lõi quyết định sự thành công của các cuộc đấu tranh giành độc lập.

Giải thích: Nhuộm răng đen và ăn trầu là những phong tục lâu đời của người Việt, đã có từ thời Văn Lang - Âu Lạc và được duy trì qua nhiều thế kỉ dưới thời Bắc thuộc, thể hiện bản sắc văn hóa riêng biệt, khác với phong tục của người Hán. Các lựa chọn khác không phản ánh đúng tập quán sinh hoạt được bảo tồn một cách nguyên vẹn từ thời cổ đại và mang tính đặc trưng sâu sắc như vậy. Mặc áo dài, đội nón lá là trang phục hình thành và phát triển sau này. Thờ Tam giáo là ảnh hưởng từ bên ngoài và không phải tập quán sinh hoạt thuần túy của người Việt từ thời xa xưa. Chế độ điền trang, thái ấp là hình thức kinh tế - xã hội phong kiến, không phải tập quán sinh hoạt chung của toàn dân.

Giải thích: Làng xã là nơi cộng đồng người Việt sinh sống, gắn bó chặt chẽ với nhau. Đây là môi trường tự trị, ít bị sự kiểm soát trực tiếp của chính quyền đô hộ, giúp người Việt duy trì nếp sống, phong tục, tập quán, tín ngưỡng truyền thống (như thờ cúng tổ tiên, các lễ hội địa phương) và tiếng nói của mình từ thế hệ này sang thế hệ khác, chống lại chính sách đồng hóa của phong kiến phương Bắc.

Giải thích: Cuối thế kỉ IX, đầu thế kỉ X là thời kì nhà Đường suy yếu trầm trọng. Các cuộc khởi nghĩa nông dân liên tiếp nổ ra (tiêu biểu là khởi nghĩa Hoàng Sào), các thế lực quân phiệt địa phương nổi dậy cát cứ. Tình hình này khiến chính quyền trung ương nhà Đường không còn khả năng kiểm soát chặt chẽ các vùng biên viễn, trong đó có Giao Châu, tạo cơ hội thuận lợi để người Việt đứng lên giành quyền tự chủ.

Giải thích: Sau khi Khúc Thừa Dụ chiếm được Đại La (Hà Nội ngày nay) và giành quyền tự chủ vào năm 905, ông đã tự xưng là Tiết độ sứ, một chức quan lớn của triều đình Đường, nhưng thực chất là để khẳng định quyền cai quản đất nước của người Việt. Sau đó, ông dâng biểu xin vua Đường công nhận, và vua Đường buộc phải công nhận. Việc xưng Tiết độ sứ của Khúc Thừa Dụ là một bước ngoặt quan trọng, đặt nền móng cho việc chấm dứt hoàn toàn ách đô hộ của phương Bắc và xây dựng nền tự chủ của dân tộc.

Giải thích: Ngô Quyền đã có một kế sách độc đáo và sáng tạo. Ông cho đóng cọc gỗ lim vót nhọn, bịt sắt ở đầu xuống lòng sông Bạch Đằng tại những nơi hiểm yếu. Khi thủy triều lên, cọc bị ngập nước. Ông nhử quân Nam Hán vào trận địa lúc nước lớn. Khi nước triều rút, thuyền địch bị mắc cạn và bị cọc đâm thủng, tạo điều kiện thuận lợi cho quân ta phản công tiêu diệt hoàn toàn quân địch. Đây là một chiến thuật thiên tài, đã làm nên chiến thắng lừng lẫy, chấm dứt hoàn toàn hơn một ngàn năm Bắc thuộc.

Giải thích: Sau khi Khúc Thừa Dụ mất, con trai ông là Khúc Hạo tiếp tục sự nghiệp. Đến năm 917, Khúc Hạo mất, con của Khúc Hạo là Khúc Thừa Mĩ lên thay. Tuy nhiên, nhà Nam Hán đã nhân cơ hội tấn công Giao Châu. Dương Đình Nghệ, một tướng cũ của Khúc Hạo, đã tập hợp lực lượng đánh đuổi quân Nam Hán, giành lại quyền tự chủ và xưng Tiết độ sứ, tiếp nối công cuộc của họ Khúc.

Giải thích: Sau khi đánh bại quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng, Ngô Quyền đã bỏ chức Tiết độ sứ do phong kiến phương Bắc ban cho, xưng vương, đóng đô ở Cổ Loa và thiết lập một chính quyền độc lập hoàn toàn, mở ra thời kì độc lập lâu dài cho dân tộc.

Giải thích: Vương quốc Chăm-pa được hình thành và phát triển chủ yếu trên dải đất duyên hải miền Trung Việt Nam ngày nay, từ đèo Ngang (Quảng Bình) đến Bình Thuận.

Giải thích: Ấn Độ giáo (còn gọi là Hindu giáo) là tôn giáo chủ yếu và có ảnh hưởng sâu rộng nhất đến mọi mặt đời sống của người Chăm, từ tín ngưỡng, phong tục tập quán cho đến kiến trúc (thể hiện qua các đền tháp Chăm).

Giải thích: Văn hóa Chăm-pa chịu ảnh hưởng sâu sắc của văn hóa Ấn Độ, thể hiện qua chữ viết (chữ Phạn), tôn giáo (Ấn Độ giáo) và kiến trúc (đền tháp bằng gạch nung). Chữ Hán là chữ viết của người Việt và các triều đại phong kiến phương Bắc, không phải chữ viết chính thức của người Chăm.

Giải thích: Vào đầu thế kỉ III (năm 192), Khu Liên đã lãnh đạo nhân dân Tượng Lâm (một huyện thuộc quận Nhật Nam của nhà Hán) nổi dậy giành độc lập, lập nên nhà nước Lâm Ấp. Đây là tiền thân trực tiếp của Vương quốc Chăm-pa.

Giải thích: Người Chăm-pa rất giỏi trong việc trồng các loại cây gia vị và cây công nghiệp có giá trị, trong đó nổi bật là cây quế. Quế là một mặt hàng xuất khẩu quan trọng của Vương quốc Chăm-pa, mang lại nguồn lợi kinh tế lớn.

Giải thích: Chữ viết của người Chăm-pa được hình thành dựa trên chữ Phạn cổ (Sanskrit) của Ấn Độ. Họ đã dùng chữ Phạn để ghi chép các văn bia, tài liệu quan trọng, và các tác phẩm văn học, tôn giáo của mình.

Giải thích: Trong Vương quốc Chăm-pa, vua đứng đầu nhà nước, nắm giữ mọi quyền hành. Dưới vua là tầng lớp quý tộc, bao gồm các quan lại và những người có địa vị cao trong xã hội, cùng nhau cai trị đất nước.

Giải thích: Các đền tháp Chăm nổi tiếng với kiến trúc độc đáo, được xây dựng chủ yếu bằng gạch nung. Những viên gạch này được xếp khít vào nhau mà không dùng vữa, tạo nên sự bền vững và vẻ đẹp riêng biệt cho các công trình kiến trúc Chăm-pa.

Giải thích: Vương quốc Phù Nam được hình thành và phát triển chủ yếu ở khu vực hạ lưu sông Mê Kông, bao gồm Đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam và một phần Campuchia ngày nay. Đây là vùng đất có vị trí địa lí thuận lợi, giao thông đường thủy phát triển, giúp Phù Nam trở thành trung tâm giao thương quan trọng.

Giải thích: Với vị trí nằm trên các tuyến đường biển quan trọng nối liền Ấn Độ và Trung Quốc, Vương quốc Phù Nam đã phát triển cực thịnh ngành thương nghiệp (buôn bán, ngoại thương). Các đô thị cảng biển như Óc Eo trở thành nơi tập trung buôn bán của nhiều thương nhân từ khắp nơi trên thế giới.

Giải thích: Vương quốc Phù Nam chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của văn hóa Ấn Độ, trong đó Ấn Độ giáo (đặc biệt là thờ thần Shiva) là tôn giáo có ảnh hưởng sâu sắc nhất đến đời sống tín ngưỡng, kiến trúc đền tháp và nghệ thuật điêu khắc của cư dân Phù Nam. Phật giáo cũng được du nhập nhưng Ấn Độ giáo nổi bật hơn trong giai đoạn đầu và có tác động lớn đến hệ thống chính trị, xã hội.

Giải thích: Khu di tích khảo cổ Óc Eo (An Giang, Việt Nam) là bằng chứng rõ nét nhất về sự phát triển của Vương quốc Phù Nam. Đây từng là một đô thị cảng biển sầm uất, nơi giao lưu buôn bán của nhiều nền văn hóa lớn, với nhiều hiện vật quý giá được tìm thấy như tiền tệ La Mã, đồ trang sức Ấn Độ, gốm sứ Trung Quốc.

Giải thích: Theo các tài liệu lịch sử và khảo cổ học, Vương quốc Phù Nam được hình thành vào khoảng thế kỉ I sau Công nguyên và đạt đến đỉnh cao phát triển rực rỡ từ thế kỉ III đến thế kỉ V, trở thành một cường quốc trong khu vực Đông Nam Á.