40 câu Lịch Sử và Địa Lý Lớp 6 – Chương 4: Khí hậu và biến đổi khí hậu – SBT – KNTT

Giải thích: Khí ni-tơ (nitrogen) chiếm khoảng 78% thể tích không khí, là thành phần có tỉ lệ lớn nhất trong lớp vỏ khí của Trái Đất.

Giải thích: Khí áp chính là áp lực mà toàn bộ khối không khí từ trên cao tạo ra và nén xuống bề mặt Trái Đất tại một điểm nhất định.

Giải thích: Gió là sự chuyển động của không khí từ nơi có khí áp cao (nơi không khí nặng) về nơi có khí áp thấp (nơi không khí nhẹ) để cân bằng áp suất.

Giải thích: Lớp vỏ khí cung cấp các loại khí cần thiết cho sự sống như ô-xi (để hô hấp) và các-bô-níc (để quang hợp). Ngoài ra, tầng ô-zôn trong khí quyển còn hấp thụ tia cực tím có hại từ Mặt Trời, và khí quyển cũng giúp giữ nhiệt, điều hòa nhiệt độ, làm giảm sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm.

Giải thích: Càng lên cao, khối lượng không khí phía trên càng ít đi, mật độ không khí cũng loãng hơn, do đó áp lực của không khí lên bề mặt sẽ giảm đi, dẫn đến khí áp giảm.

Giải thích: Khí áp kế (barometer) là dụng cụ chuyên dùng để đo áp suất của không khí. Nhiệt kế dùng để đo nhiệt độ, la bàn dùng để xác định phương hướng, còn phong vũ biểu dùng để đo tốc độ gió.

Giải thích: Hơi nước tuy chiếm tỉ lệ nhỏ trong lớp vỏ khí nhưng có vai trò rất quan trọng. Hơi nước là nguyên nhân chính tạo ra các hiện tượng thời tiết như mây, mưa, sương mù. Ngoài ra, hơi nước còn có khả năng hấp thụ và giữ nhiệt, giúp điều hòa nhiệt độ Trái Đất, làm giảm sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm, giữa mùa hè và mùa đông.

Giải thích: Gió được hình thành do sự chênh lệch khí áp giữa hai vùng. Không khí luôn có xu hướng di chuyển từ nơi có áp suất cao (khí áp cao) đến nơi có áp suất thấp (khí áp thấp) để cân bằng áp suất, tạo thành gió.

Giải thích: Khi nhiệt độ không khí tăng lên, không khí sẽ nở ra, trở nên nhẹ hơn và bay lên cao, làm cho áp suất tại bề mặt giảm xuống (khí áp thấp). Ngược lại, khi nhiệt độ không khí giảm xuống, không khí sẽ co lại, trở nên nặng hơn và chìm xuống, làm tăng áp suất tại bề mặt (khí áp cao).

Giải thích: Lớp vỏ khí bao quanh Trái Đất được gọi là khí quyển. Thủy quyển là toàn bộ lớp nước trên Trái Đất, sinh quyển là toàn bộ sinh vật trên Trái Đất, còn thạch quyển là lớp vỏ rắn bên ngoài của Trái Đất.

Giải thích: Càng lên cao, không khí càng loãng và chứa ít hơi nước, khả năng hấp thụ nhiệt từ bức xạ mặt đất kém đi, nên nhiệt độ không khí thường giảm dần theo độ cao.

Giải thích: Mây được hình thành từ hơi nước trong không khí ngưng tụ thành các hạt nước li ti hoặc tinh thể băng rất nhỏ. Khi các hạt nước này va chạm, kết hợp lại với nhau, chúng sẽ lớn dần và trở nên đủ nặng để thắng sức cản của không khí và rơi xuống bề mặt Trái Đất dưới dạng mưa.

Giải thích: Nhiệt kế là dụng cụ chuyên dụng dùng để đo nhiệt độ. Khí áp kế dùng để đo khí áp, ẩm kế đo độ ẩm, còn phong vũ biểu là tên gọi khác của khí áp kế.

Giải thích: Vị trí gần hay xa biển, địa hình (như núi chắn gió), và các dòng biển nóng/lạnh đều là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến lượng hơi nước trong không khí và quá trình hình thành mưa, từ đó gây ra sự khác biệt về lượng mưa giữa các vùng. Màu sắc đất ít ảnh hưởng trực tiếp đến lượng mưa.

Giải thích: Nhiệt độ không khí chủ yếu phụ thuộc vào lượng nhiệt mà mặt đất hấp thụ từ Mặt Trời rồi bức xạ trở lại vào không khí. Vào ban ngày, mặt đất liên tục nhận nhiệt và tỏa nhiệt vào không khí, khiến nhiệt độ tăng dần và đạt đỉnh vào giữa trưa hoặc đầu giờ chiều khi lượng nhiệt tích lũy lớn nhất. Vào ban đêm, mặt đất không còn nhận nhiệt từ Mặt Trời mà chỉ tỏa nhiệt đi, làm nhiệt độ giảm dần. Sáng sớm là thời điểm sau một đêm dài mặt đất tỏa nhiệt, nên nhiệt độ không khí thường thấp nhất trong ngày.

Giải thích: Vùng xích đạo là nơi nhận được lượng bức xạ Mặt Trời lớn và ổn định nhất trong năm do góc chiếu của Mặt Trời quanh năm lớn, gần vuông góc với bề mặt Trái Đất, vì vậy nhiệt độ không khí trung bình năm ở đây thường cao nhất.

Giải thích: Đất và nước có tính chất hấp thụ và tỏa nhiệt khác nhau. Đất liền (đất đá) hấp thụ nhiệt từ Mặt Trời nhanh hơn và cũng tỏa nhiệt nhanh hơn. Trong khi đó, nước (biển, đại dương) hấp thụ nhiệt chậm hơn nhưng cũng giữ nhiệt lâu hơn và tỏa nhiệt chậm hơn. Điều này dẫn đến sự chênh lệch nhiệt độ rõ rệt giữa đất liền và biển vào mùa hè, khi đất liền nóng lên rất nhanh và cũng nguội đi nhanh khi đêm xuống, còn biển thì ấm lên từ từ và giữ nhiệt lâu hơn.

Giải thích: Nhiệt kế dùng để đo nhiệt độ không khí. Khí áp kế dùng để đo khí áp (áp suất không khí). Ẩm kế dùng để đo độ ẩm không khí. Vũ kế (hay còn gọi là ống đo mưa) là dụng cụ chuyên dụng để đo lượng mưa.

Giải thích: Mưa đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với tự nhiên và đời sống con người. Các vai trò chính bao gồm:
- Cung cấp nguồn nước ngọt cho sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp (tưới tiêu cây trồng), công nghiệp và thủy điện.
- Duy trì sự sống và phát triển của các loài động, thực vật trên Trái Đất.
- Điều hòa khí hậu, làm dịu mát không khí, giảm bớt bụi bẩn.
- Bổ sung nước cho các sông, hồ, ao, suối và mạch nước ngầm.

Giải thích: Mây tích (Cumulus) là loại mây có hình dạng giống bông gòn, thường phát triển theo chiều thẳng đứng, có đáy phẳng và đỉnh tròn, thường xuất hiện vào những ngày trời trong xanh, nắng đẹp. Mây ti (Cirrus) là mây mỏng, trắng, dạng sợi. Mây tầng (Stratus) là mây có dạng tấm hoặc lớp mỏng, che phủ bầu trời. Mây vũ tích (Cumulonimbus) là loại mây dông lớn, cao, gây mưa giông, sấm sét.

Giải thích: Khí hậu là tổng hợp các yếu tố thời tiết (nhiệt độ, độ ẩm, gió, mưa...) trong một thời gian dài (thường là nhiều năm) và trong một không gian rộng lớn. Khí hậu có tính quy luật, ổn định theo vùng và theo mùa. Trong khi đó, việc diễn ra trong thời gian ngắn (vài giờ, vài ngày) là đặc điểm của thời tiết.

Giải thích: Các biểu hiện cụ thể của biến đổi khí hậu bao gồm: nhiệt độ toàn cầu tăng lên, mực nước biển dâng cao, băng tan ở hai cực và các sông băng, các hiện tượng thời tiết cực đoan (như bão, lũ lụt, hạn hán, sóng nhiệt) xảy ra thường xuyên và dữ dội hơn.

Giải thích: Việc đốt nhiên liệu hóa thạch, phá rừng, và hoạt động sản xuất công nghiệp, giao thông vận tải đều thải ra một lượng lớn khí nhà kính (như CO₂) vào khí quyển, làm tăng hiệu ứng nhà kính và gây ra biến đổi khí hậu. Ngược lại, sử dụng năng lượng mặt trời và năng lượng gió là các nguồn năng lượng tái tạo, sạch, giúp giảm phát thải khí nhà kính và là giải pháp để chống biến đổi khí hậu.

Giải thích: Mực nước biển dâng cao là một trong những hậu quả nghiêm trọng của biến đổi khí hậu, gây ra các tác động như: ngập lụt các vùng đất thấp ven biển, mất đất sản xuất và đất ở, xâm nhập mặn vào các hệ thống sông ngòi và đất canh tác, ảnh hưởng đến nguồn nước ngọt, phá hủy hệ sinh thái ven biển (rừng ngập mặn, rạn san hô), và làm mất đi các đảo nhỏ.

Giải thích: Tiết kiệm điện, nước là hành động thiết thực giúp giảm lượng năng lượng tiêu thụ, từ đó giảm phát thải khí nhà kính từ các nhà máy điện. Các lựa chọn còn lại như tăng sử dụng túi ni-lông, đốt rác bừa bãi, chặt phá cây xanh đều là những hành động gây hại cho môi trường và làm trầm trọng thêm tình trạng biến đổi khí hậu.

Giải thích: Thời tiết là các hiện tượng khí tượng xảy ra trong thời gian ngắn (vài giờ, vài ngày) và ở một phạm vi hẹp. Khí hậu là tổng hợp các yếu tố thời tiết diễn ra trong thời gian dài (nhiều năm) và ở một không gian rộng lớn, có tính quy luật.

Giải thích: Các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão lớn, lũ lụt, hạn hán kéo dài, sóng nhiệt, cháy rừng ngày càng trở nên nghiêm trọng và thường xuyên hơn do biến đổi khí hậu.

Giải thích: Vĩ độ quyết định góc chiếu sáng của Mặt Trời đến bề mặt Trái Đất. Các vùng vĩ độ thấp (gần xích đạo) nhận được nhiều nhiệt hơn, trong khi các vùng vĩ độ cao (gần cực) nhận được ít nhiệt hơn, từ đó hình thành các đới khí hậu nóng, ôn hòa và lạnh khác nhau.

Giải thích: Thời tiết là những gì chúng ta cảm nhận được hàng ngày (ví dụ: hôm nay trời nắng nóng, ngày mai có mưa rào). Khí hậu là mô hình thời tiết trung bình trong nhiều năm (ví dụ: nơi em sống có khí hậu nhiệt đới gió mùa với hai mùa mưa và khô rõ rệt).

Giải thích: Khí Cacbon đi-ô-xit (CO₂) là khí nhà kính quan trọng nhất do hoạt động của con người tạo ra, chủ yếu từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch. CO₂ hấp thụ và giữ nhiệt trong khí quyển, gây ra hiệu ứng nhà kính và làm Trái Đất nóng lên.

Giải thích: Trong biểu đồ khí hậu, đường biểu diễn thường dùng để thể hiện sự thay đổi của nhiệt độ trung bình qua các tháng trong năm. Các cột thường biểu thị lượng mưa.

Giải thích: Dựa vào dữ liệu, lượng mưa tập trung nhiều vào các tháng giữa năm (tháng 6, 7, 8) thường là mùa hè ở bán cầu Bắc, và lượng mưa ít vào các tháng cuối năm, đầu năm (tháng 12, 1, 2) là mùa đông. Do đó, địa điểm này có mùa mưa vào mùa hè và mùa khô vào mùa đông.

Giải thích: Biên độ nhiệt năm là sự chênh lệch giữa nhiệt độ trung bình tháng cao nhất và nhiệt độ trung bình tháng thấp nhất trong năm. Trong trường hợp này, biên độ nhiệt là 30°C - 20°C = 10°C.

Giải thích: Các cột trong biểu đồ khí hậu thường biểu thị lượng mưa trung bình theo từng tháng. Đường biểu diễn thể hiện nhiệt độ.

Giải thích: Vùng nhiệt đới có đặc điểm là nhận được lượng bức xạ mặt trời lớn và ổn định quanh năm, do đó nhiệt độ thường cao và ít chênh lệch giữa các tháng. Đường biểu diễn nhiệt độ trên biểu đồ sẽ nằm ở mức cao và tương đối bằng phẳng.

Giải thích: Trong biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa, lượng mưa được biểu diễn bằng các cột. Cột nào có chiều cao lớn nhất tương ứng với tháng đó có lượng mưa cao nhất.

Giải thích: Nhiệt độ trung bình các tháng đều cao và biên độ nhiệt (chênh lệch giữa tháng nóng nhất và lạnh nhất) nhỏ cho thấy địa điểm đó có khí hậu nóng và ôn hòa, ít có sự biến động nhiệt độ lớn giữa các mùa. Đây thường là đặc điểm của các vùng khí hậu nhiệt đới hoặc cận xích đạo.

Giải thích: Biên độ nhiệt năm là sự chênh lệch giữa nhiệt độ trung bình của tháng nóng nhất và nhiệt độ trung bình của tháng lạnh nhất trong năm. Đây là chỉ số quan trọng thể hiện sự dao động nhiệt độ giữa các mùa tại một địa điểm.

Giải thích: Sự tập trung lượng mưa vào một khoảng thời gian nhất định và lượng mưa thấp ở các tháng còn lại cho thấy địa điểm đó có sự phân hóa mùa mưa và mùa khô rõ rệt. Cụ thể, từ tháng 5 đến tháng 10 là mùa mưa và từ tháng 11 đến tháng 4 là mùa khô.

Giải thích: Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa được thiết kế đặc biệt để thể hiện sự thay đổi của nhiệt độ trung bình và tổng lượng mưa theo từng tháng trong năm, giúp người đọc dễ dàng xác định các giá trị này một cách trực tiếp.