40 câu Lịch Sử và Địa Lý Lớp 6 – Chương 3: Xã hội cổ đại- Sách bài tập

Giải thích: Sông Nin là huyết mạch của Ai Cập cổ đại. Hàng năm, nước sông dâng cao mang theo phù sa bồi đắp cho đồng bằng màu mỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho nông nghiệp phát triển. Ngoài ra, sông Nin còn cung cấp nguồn nước ngọt dồi dào và là tuyến đường giao thông quan trọng.

Giải thích: Người Sumer ở Lưỡng Hà cổ đại là những người đầu tiên sáng tạo ra chữ viết, được gọi là chữ hình nêm (hay chữ đinh). Họ dùng một cây sậy vót nhọn để khắc các kí hiệu hình nêm lên những phiến đất sét mềm rồi đem phơi khô hoặc nung để lưu giữ.

Giải thích: Kim tự tháp là những lăng mộ khổng lồ được xây dựng cho các Pha-ra-ông và hoàng hậu Ai Cập cổ đại. Chúng không chỉ là biểu tượng của quyền lực tối thượng mà còn cho thấy sự phát triển vượt bậc của kiến trúc, toán học và khả năng tổ chức lao động của người Ai Cập.

Giải thích: Bộ luật Ha-mu-ra-bi là một trong những bộ luật thành văn đầu tiên và hoàn chỉnh nhất trong lịch sử nhân loại, được khắc trên một bia đá lớn. Bộ luật này bao gồm gần 300 điều khoản, quy định chi tiết về mọi mặt của đời sống xã hội Lưỡng Hà cổ đại.

Giải thích: Trong các nhà nước cổ đại phương Đông, bao gồm Ai Cập và Lưỡng Hà, vua (Pha-ra-ông), tăng lữ (những người phụ trách nghi lễ tôn giáo) và quý tộc (những người có nhiều đất đai, của cải và được vua ban chức tước) là tầng lớp có địa vị cao nhất, nắm giữ mọi quyền lực và tài sản trong xã hội.

Giải thích: Vùng đất Lưỡng Hà (Mesopotamia) trong tiếng Hy Lạp có nghĩa là 'giữa hai con sông', đó là sông Ti-gơ-rơ và sông Ơ-phrát. Hai con sông này mang phù sa bồi đắp, tạo nên vùng đất màu mỡ cho nông nghiệp phát triển.

Giải thích: Tục ướp xác là một nghi lễ phức tạp và quan trọng của người Ai Cập cổ đại, thể hiện niềm tin sâu sắc vào thế giới bên kia và sự tái sinh. Họ tin rằng việc bảo quản cơ thể nguyên vẹn sẽ giúp linh hồn tìm được đường trở về và sống cuộc sống vĩnh hằng.

Giải thích: Cả hai nền văn minh Ai Cập và Lưỡng Hà đều nằm ở những vùng đất có sông lớn chảy qua (sông Nin ở Ai Cập, sông Ti-gơ-rơ và Ơ-phrát ở Lưỡng Hà), tạo ra đất phù sa màu mỡ. Điều kiện này cực kỳ thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp trồng trọt, đặc biệt là lúa mì và lúa mạch, trở thành nền tảng kinh tế chính của họ.

Giải thích: Bánh xe là một trong những phát minh vĩ đại nhất của người Lưỡng Hà cổ đại, ra đời khoảng thiên niên kỉ IV TCN. Nó không chỉ cách mạng hóa giao thông vận tải mà còn được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khác như làm đồ gốm, xe kéo, và các cỗ máy.

Giải thích: Pha-ra-ông của Ai Cập cổ đại được xem là con của thần Ra (thần Mặt Trời) hoặc chính là hiện thân của thần Ra trên Trái Đất. Niềm tin này mang lại cho Pha-ra-ông quyền lực tuyệt đối, cả về chính trị lẫn tôn giáo, và khiến họ được tôn thờ như một vị thần.

Giải thích: Sông Ấn và sông Hằng là hai con sông chính bồi đắp nên những đồng bằng rộng lớn, màu mỡ ở phía Bắc Ấn Độ, tạo điều kiện lý tưởng cho nông nghiệp phát triển và là cái nôi của các nền văn minh đầu tiên tại đây.

Giải thích: Chế độ đẳng cấp (hay còn gọi là chế độ Va-na hoặc Ca-xtơ) là một đặc điểm xã hội nổi bật và kéo dài ở Ấn Độ cổ đại. Chế độ này phân chia con người thành các đẳng cấp cha truyền con nối (Brahmin, Ksha-tri-ya, Vai-si-ya, Su-dra) và một tầng lớp tiện dân, quy định nghiêm ngặt về địa vị, hôn nhân và nghề nghiệp, gây ra sự bất bình đẳng sâu sắc.

Giải thích: Phật giáo là một trong những tôn giáo lớn có nguồn gốc từ Ấn Độ cổ đại, được sáng lập bởi Thích Ca Mâu Ni (Gau-ta-ma Bút-đa) vào khoảng thế kỉ VI TCN. Giáo lý của Phật giáo chú trọng vào sự giải thoát khỏi khổ đau và tìm kiếm giác ngộ, đã có ảnh hưởng sâu rộng đến văn hóa và xã hội nhiều quốc gia châu Á.

Giải thích: Người Ấn Độ cổ đại đã phát minh ra chữ số 0, một khái niệm mang tính cách mạng trong toán học. Sự ra đời của số 0 đã hoàn thiện hệ thống chữ số thập phân, giúp việc tính toán trở nên dễ dàng và chính xác hơn rất nhiều, là nền tảng cho sự phát triển của toán học hiện đại.

Giải thích: Hoàng đế A-sô-ca là vị vua vĩ đại nhất của triều đại Mô-ri-a (Maurya) ở Ấn Độ cổ đại. Ông đã thống nhất phần lớn tiểu lục địa Ấn Độ và sau khi cải đạo sang Phật giáo, ông tích cực bảo trợ và truyền bá tôn giáo này, biến nó thành quốc giáo và gửi các nhà sư đi truyền đạo khắp nơi, góp phần quan trọng vào sự phát triển của Phật giáo.

Giải thích: Chế độ đẳng cấp (Vác-na) là một đặc trưng nổi bật của xã hội Ấn Độ cổ đại, do người A-ri-an thiết lập khi họ di cư và chinh phục vùng đất này. Chế độ này chia con người thành bốn đẳng cấp chính: Brahman (giáo sĩ), Kshatriya (chiến binh, quý tộc), Vaishya (nông dân, thương nhân) và Shudra (tiện dân), cùng với tầng lớp thấp nhất là người ngoài đẳng cấp (Pariah hay Dalit).

Giải thích: Hai bộ sử thi vĩ đại của Ấn Độ cổ đại là Ma-ha-bha-ra-ta và Ra-ma-ya-na. Đây là những tác phẩm văn học đồ sộ, chứa đựng nhiều câu chuyện thần thoại, truyền thuyết, triết lí và luật pháp, có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống văn hóa, tinh thần của người Ấn Độ.

Giải thích: Ấn Độ giáo (Hindu giáo) là một trong những tôn giáo lớn và cổ xưa nhất thế giới, có nguồn gốc từ Ấn Độ. Tôn giáo này có tín ngưỡng đa thần, với ba vị thần chính được thờ phụng là Brahma, Vishnu và Shiva, tạo nên Tam Vị Nhất Thể (Trimurti) của Ấn Độ giáo. Phật giáo và Ấn Độ giáo đều có ảnh hưởng sâu rộng đến văn hóa Ấn Độ.

Giải thích: Trong chế độ đẳng cấp Vác-na, tầng lớp Brahman (Bà La Môn) là đẳng cấp cao nhất. Họ là các giáo sĩ, trí thức, những người có quyền lực về tôn giáo và tri thức, được xã hội kính trọng và giữ vai trò chủ trì các nghi lễ quan trọng.

Giải thích: Chữ Phạn (Sanskrit) là một trong những hệ thống chữ viết cổ nhất và quan trọng nhất của Ấn Độ. Đây là ngôn ngữ thiêng liêng của Ấn Độ giáo, được sử dụng để viết các kinh Veda, sử thi và nhiều tác phẩm văn học, khoa học khác. Chữ Phạn có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của nhiều ngôn ngữ hiện đại ở khu vực Nam Á.

Giải thích: Sông Hoàng Hà (còn gọi là sông Cái) ở phía Bắc và sông Trường Giang (còn gọi là sông Dương Tử) ở phía Nam là hai con sông lớn nhất Trung Quốc, mang theo lượng phù sa khổng lồ bồi đắp nên các đồng bằng màu mỡ, tạo điều kiện lý tưởng cho nông nghiệp lúa nước phát triển từ rất sớm, là cái nôi của nền văn minh Trung Hoa.

Giải thích: Khổng Tử (551-479 TCN) là người sáng lập Nho giáo. Hệ tư tưởng này đề cao đạo đức, lễ nghĩa, trật tự xã hội và vai trò của người cai trị, có ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống chính trị, xã hội và văn hóa Trung Quốc trong hàng nghìn năm, trở thành tư tưởng chính thống của các triều đại phong kiến.

Giải thích: Vạn Lí Trường Thành là một hệ thống công sự phòng thủ khổng lồ, được xây dựng và tu bổ qua nhiều thế kỉ, đặc biệt là dưới thời Tần Thủy Hoàng đã cho nối liền các đoạn tường thành cũ. Mục đích chính của công trình này là bảo vệ lãnh thổ Trung Quốc khỏi các cuộc tấn công của các bộ tộc du mục từ phía Bắc.

Giải thích: Giấy được cho là do Thái Luân, một hoạn quan dưới triều Hán, cải tiến kĩ thuật sản xuất vào khoảng năm 105 SCN. Phát minh này có ý nghĩa to lớn, giúp việc ghi chép trở nên dễ dàng và thuận tiện hơn rất nhiều so với các vật liệu truyền thống như thẻ tre, lụa, góp phần thúc đẩy sự phát triển văn hóa, giáo dục và khoa học kĩ thuật.

Giải thích: Nhà Tần, dưới sự lãnh đạo của Tần Thủy Hoàng, đã tiêu diệt sáu nước chư hầu, thống nhất Trung Quốc vào năm 221 TCN, chấm dứt thời kì Xuân Thu - Chiến Quốc kéo dài. Triều đại này đã thiết lập một nhà nước phong kiến tập quyền vững mạnh đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc, với nhiều cải cách quan trọng.

Giải thích: Nhà Hạ được coi là triều đại đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc, mặc dù các bằng chứng khảo cổ học vẫn còn gây tranh cãi. Triều đại này đã đặt nền móng cho các hình thái nhà nước và xã hội phong kiến sơ khai.

Giải thích: Con đường tơ lụa là một mạng lưới các tuyến đường thương mại cổ đại quan trọng, kết nối phương Đông và phương Tây. Con đường này không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa (đặc biệt là tơ lụa) mà còn là cầu nối giao lưu văn hóa, tôn giáo và công nghệ.

Giải thích: Lão Tử là người sáng lập Đạo giáo, một hệ tư tưởng lớn của Trung Quốc cổ đại. Đạo giáo chủ trương con người nên sống thuận theo tự nhiên, vô vi, không tranh giành và tìm kiếm sự trường sinh bất lão.

Giải thích: Vào thời nhà Tống, Bì Thăng đã phát minh ra kĩ thuật in chữ rời bằng đất sét nung (sau này có thêm chữ in bằng gỗ, kim loại). Kĩ thuật này cho phép sắp xếp và tái sử dụng các con chữ, giúp việc in ấn trở nên hiệu quả và nhanh chóng hơn rất nhiều so với in khắc ván.

Giải thích: Trong chế độ phong kiến Trung Quốc, Hoàng đế là người đứng đầu nhà nước, được coi là 'Thiên tử' (con trời), nắm giữ quyền lực tuyệt đối về mọi mặt (chính trị, quân sự, tôn giáo). Đây là tầng lớp có địa vị cao nhất trong xã hội.

Giải thích: Hy Lạp cổ đại có địa hình chủ yếu là đồi núi, đất đai ít màu mỡ, nhưng lại có đường bờ biển dài, nhiều đảo và vô số hải cảng tự nhiên. Điều này đã thúc đẩy người Hy Lạp phát triển mạnh mẽ kinh tế biển, bao gồm đánh bắt hải sản, thương nghiệp đường biển và giao lưu văn hóa với các nền văn minh khác.

Giải thích: Chế độ dân chủ (Dân chủ chủ nô) ở A-ten là một trong những đóng góp lớn nhất của Hy Lạp cổ đại cho nhân loại. Trong chế độ này, công dân nam giới (không bao gồm phụ nữ, nô lệ và người ngoại quốc) có quyền tham gia vào Hội đồng công dân, thảo luận và biểu quyết các vấn đề quan trọng của thành bang, bầu cử và bãi miễn các chức vụ nhà nước.

Giải thích: Đấu trường Cô-li-dê (Colosseum) là một công trình kiến trúc vĩ đại của La Mã cổ đại, được hoàn thành vào năm 80 SCN. Đây là nơi diễn ra các buổi trình diễn công cộng quy mô lớn như đấu võ sĩ giác đấu, tái hiện các trận hải chiến, săn thú. Nó thể hiện tài năng kỹ thuật và kiến trúc vượt trội của người La Mã.

Giải thích: Luật La Mã là một hệ thống luật pháp toàn diện và phức tạp, phát triển qua nhiều thế kỷ và đạt đến đỉnh cao dưới thời đế chế. Những nguyên tắc cơ bản của Luật La Mã như 'mọi người đều bình đẳng trước pháp luật' (dù trên thực tế không phải vậy đối với nô lệ), 'vô tội cho đến khi bị chứng minh có tội' đã ảnh hưởng sâu sắc đến luật pháp của nhiều quốc gia châu Âu và thế giới.

Giải thích: Pi-ta-go (Pythagoras) là một nhà toán học và triết học Hy Lạp cổ đại nổi tiếng. Ông được biết đến nhiều nhất với Định lí Pi-ta-go, phát biểu về mối quan hệ giữa các cạnh của một tam giác vuông (a² + b² = c²). Định lí này là một trong những kiến thức cơ bản và quan trọng nhất trong hình học.

Giải thích: Octavianus, cháu nuôi và người thừa kế của Julius Caesar, sau khi đánh bại các đối thủ chính trị, đã củng cố quyền lực và được Viện nguyên lão tôn vinh là Augustus, trở thành Hoàng đế đầu tiên của La Mã. Ông đã đặt nền móng cho thời kì hòa bình và thịnh vượng kéo dài gần hai thế kỉ, được gọi là Pax Romana.

Giải thích: Thế vận hội, hay Olympic Games, là một trong những di sản văn hóa vĩ đại nhất của Hy Lạp cổ đại. Các cuộc thi đấu này không chỉ là sự kiện thể thao mà còn mang ý nghĩa tôn giáo và chính trị sâu sắc, là biểu tượng của sự đoàn kết và hòa bình giữa các thành bang.

Giải thích: Địa hình Hy Lạp nhiều đồi núi, đất đai khô cằn không thuận lợi cho việc trồng các loại ngũ cốc như lúa mì. Thay vào đó, người Hy Lạp đã phát triển mạnh việc trồng cây ô liu để lấy dầu và cây nho để làm rượu, những sản phẩm này không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn là mặt hàng xuất khẩu quan trọng.

Giải thích: Cầu máng là một minh chứng cho tài năng kỹ thuật vượt trội của người La Mã. Họ đã xây dựng hàng trăm cây cầu máng trên khắp đế chế, sử dụng các nguyên tắc vật lí và kỹ thuật xây dựng tiên tiến để đảm bảo nguồn nước sạch ổn định cho các đô thị lớn.

Giải thích: Xpác-ta là một thành bang độc đáo ở Hy Lạp cổ đại, nơi xã hội được tổ chức theo mô hình quân sự hóa cao độ. Mục tiêu chính của Xpác-ta là duy trì một đội quân hùng mạnh, và mọi khía cạnh của đời sống công dân đều nhằm phục vụ mục đích này, từ giáo dục đến các quy tắc xã hội.