40 câu Lịch Sử và Địa Lý Lớp 6 – Chương 3: Cấu tạo của Trái Đất. Vỏ Trái Đất – SBT – KNTT

Giải thích: Trái Đất được cấu tạo bởi ba lớp: lớp vỏ, lớp manti và lớp nhân. Trong đó, lớp manti là lớp có độ dày lớn nhất, chiếm khoảng 82% thể tích Trái Đất và dày khoảng 2900 km.

Giải thích: Vỏ Trái Đất là lớp ngoài cùng của Trái Đất, được cấu tạo chủ yếu từ các loại đá rắn và khoáng vật.

Giải thích: Động đất, núi lửa phun trào và sự hình thành các dãy núi lớn đều là những hiện tượng địa chất xảy ra do sự di chuyển và va chạm của các mảng kiến tạo. Mưa lớn kéo dài là hiện tượng khí tượng, liên quan đến thời tiết và khí hậu, không phải do sự di chuyển của mảng kiến tạo.

Giải thích: Trái Đất có 7 mảng kiến tạo lớn bao gồm: Mảng Thái Bình Dương, Mảng Âu-Á, Mảng Phi, Mảng Bắc Mĩ, Mảng Nam Mĩ, Mảng Ấn Độ-Australia và Mảng Nam Cực.

Giải thích: Lớp vỏ Trái Đất là lớp ngoài cùng, mỏng nhất trong ba lớp cấu tạo của Trái Đất và có trạng thái rắn chắc.

Giải thích: Dòng đối lưu vật chất quánh dẻo trong lớp manti (lớp vật chất nóng chảy nhưng có độ nhớt cao, di chuyển chậm) là nguyên nhân chính tạo ra lực đẩy và kéo, làm cho các mảng kiến tạo dịch chuyển trên bề mặt Trái Đất.

Giải thích: Quá trình nội sinh là các lực phát sinh từ bên trong Trái Đất, gây ra các hiện tượng như động đất, núi lửa phun trào, hình thành các dãy núi lớn (do uốn nếp, đứt gãy), tạo nên sự thay đổi mạnh mẽ của địa hình.

Giải thích: Khi hai mảng đại dương xô vào nhau, mảng nặng hơn hoặc lạnh hơn sẽ trượt xuống dưới mảng kia (hiện tượng hút chìm), tạo ra các rãnh đại dương sâu (ví dụ: rãnh Mariana) và thường đi kèm với hoạt động núi lửa hình thành các chuỗi đảo núi lửa.

Giải thích: Quá trình ngoại sinh là các tác động từ bên ngoài Trái Đất (như gió, nước chảy, băng hà, sóng biển, sinh vật...), có xu hướng phá hủy, bào mòn và san bằng các dạng địa hình do nội sinh tạo ra, làm cho bề mặt Trái Đất trở nên bằng phẳng hơn.

Giải thích: Lớp nhân Trái Đất là nơi có nhiệt độ và áp suất cực kỳ cao. Năng lượng nhiệt từ lớp nhân truyền lên lớp manti, tạo ra các dòng đối lưu vật chất, là động lực chính cho sự di chuyển của các mảng kiến tạo và các quá trình nội sinh khác như động đất, núi lửa, và hình thành núi.

Giải thích: Quá trình nội sinh diễn ra do năng lượng bên trong Trái Đất, có xu hướng nâng cao địa hình, tạo ra các dãy núi, đồi, làm cho bề mặt Trái Đất trở nên gồ ghề và phức tạp hơn.

Giải thích: Các tác nhân chính của quá trình ngoại sinh bao gồm nước chảy (sông ngòi, suối), gió, băng hà, sóng biển, sinh vật và con người. Chúng có vai trò bào mòn, vận chuyển và bồi tụ vật chất, làm thay đổi địa hình. (Học sinh có thể trả lời: Gió, Băng, Sóng biển, Sinh vật, Con người).

Giải thích: Các dãy núi lớn trên thế giới như Himalaya, An-đét được hình thành do quá trình nội sinh, cụ thể là sự va chạm, xô húc của các mảng kiến tạo khiến vỏ Trái Đất bị uốn nếp và nâng cao.

Giải thích: Quá trình nội sinh có xu hướng làm cho địa hình trở nên gồ ghề, phức tạp (nâng cao, tạo núi, đứt gãy). Ngược lại, quá trình ngoại sinh có xu hướng san bằng, hạ thấp địa hình (bào mòn, xói mòn, bồi tụ). Hai quá trình này diễn ra đồng thời và tác động qua lại lẫn nhau.

Giải thích: Hang động đá vôi là một dạng địa hình đặc trưng được tạo ra bởi quá trình ngoại sinh, cụ thể là do nước mưa và nước ngầm có chứa CO₂ hòa tan dần đá vôi trong lòng đất qua hàng ngàn năm.

Giải thích: Phong hóa lí học là quá trình phá hủy đá thành các mảnh vụn mà không làm thay đổi thành phần hóa học của chúng. Sự đóng băng và tan chảy của nước trong khe nứt đá là một tác nhân điển hình của phong hóa lí học, do nước khi đóng băng sẽ nở ra, tạo áp lực làm nứt vỡ đá. Các lựa chọn A, C, D đều là các dạng phong hóa khác hoặc quá trình ngoại sinh khác (A là phong hóa hóa học, C là phong hóa sinh học, D là bào mòn do gió).

Giải thích: Khi núi lửa hoạt động, các vật chất từ lòng đất được đẩy lên và phun trào ra ngoài. Hai loại vật chất chủ yếu và dễ nhận biết nhất là dung nham (đá nóng chảy) và tro bụi (các hạt đá nhỏ, tro núi lửa).

Giải thích: Khi hai mảng kiến tạo lục địa xô vào nhau, do cả hai mảng đều có mật độ thấp và không dễ dàng hút chìm, chúng sẽ bị nén ép, uốn nếp và nâng lên tạo thành các dãy núi uốn nếp đồ sộ, ví dụ như dãy Himalaya. Rãnh đại dương sâu hình thành khi mảng đại dương hút chìm (thường là dưới mảng lục địa hoặc mảng đại dương khác). Sống núi ngầm giữa đại dương hình thành khi các mảng tách giãn.

Giải thích: Động đất là hiện tượng rung chuyển đột ngột của vỏ Trái Đất do sự giải phóng năng lượng tích tụ dọc theo các đứt gãy. Khi các mảng kiến tạo dịch chuyển, chúng tạo ra áp lực lớn lên nhau. Đến một giới hạn nhất định, áp lực này được giải phóng đột ngột dưới dạng sóng địa chấn, gây ra động đất.

Giải thích: Quá trình nội sinh (như tạo núi, động đất, núi lửa) diễn ra từ từ, với những thay đổi địa hình lớn cần hàng triệu năm. Ngược lại, quá trình ngoại sinh (như mưa, gió, nước chảy làm xói mòn, phong hóa đá) thường diễn ra với tốc độ nhanh hơn, chúng ta có thể quan sát được sự thay đổi địa hình do các yếu tố này gây ra trong thời gian ngắn hơn (hàng ngày, hàng năm, hàng chục năm).

Giải thích: Đồng bằng là dạng địa hình có bề mặt tương đối bằng phẳng, độ cao tuyệt đối thường dưới 200m so với mực nước biển, rất thuận lợi cho các hoạt động sản xuất nông nghiệp và cư trú. Đây là đặc điểm cơ bản để phân biệt đồng bằng với núi (cao, dốc) và cao nguyên (bằng phẳng nhưng cao hơn).

Giải thích: Núi lửa phun trào có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực như phá hủy nhà cửa, làng mạc, đất nông nghiệp do dung nham và tro bụi; ô nhiễm không khí; gây sóng thần nếu phun trào dưới biển; làm gián đoạn giao thông và thậm chí gây tử vong cho con người.

Giải thích: Quặng sắt là khoáng sản kim loại quan trọng nhất, được dùng làm nguyên liệu chính để sản xuất gang, thép trong ngành công nghiệp luyện kim. Than đá và dầu mỏ là khoáng sản năng lượng, còn đá vôi là khoáng sản phi kim loại dùng trong xây dựng, sản xuất xi măng.

Giải thích: Vành đai lửa Thái Bình Dương là một khu vực hình móng ngựa bao quanh Thái Bình Dương, nơi tập trung phần lớn các trận động đất và núi lửa hoạt động mạnh trên thế giới, do sự va chạm và hút chìm của các mảng kiến tạo.

Giải thích: Khoáng sản là những khoáng vật, khoáng chất hoặc các hợp chất tự nhiên có ích được tích tụ trong vỏ Trái Đất do các quá trình địa chất tạo thành và được con người khai thác, sử dụng. Ví dụ về khoáng sản phi kim loại bao gồm đá vôi, cát, sỏi, thạch anh, apatit, muối mỏ, v.v.

Giải thích: Cao nguyên là dạng địa hình có độ cao lớn, thường trên 500m so với mực nước biển, nhưng bề mặt lại tương đối bằng phẳng hoặc lượn sóng, khác với núi có đỉnh nhọn và sườn dốc.

Giải thích: Các khoáng sản năng lượng phổ biến như than đá, dầu mỏ và khí tự nhiên là nguồn cung cấp năng lượng chính cho các hoạt động sản xuất và đời sống của con người.

Giải thích: Đồi là dạng địa hình có độ cao tương đối thấp (thường dưới 200m so với mực nước biển), bề mặt lượn sóng, sườn thoải và đỉnh tròn, thường được ví như hình bát úp.

Giải thích: Sự khác biệt chính giữa núi và đồi nằm ở độ cao tuyệt đối: đồi thường có độ cao dưới 200m so với mực nước biển, trong khi núi có độ cao trên 500m.

Giải thích: Khoáng sản được hình thành từ nhiều quá trình địa chất khác nhau, chủ yếu là do sự tích tụ, lắng đọng của các vật liệu hữu cơ (như than đá, dầu mỏ) và vô cơ (như quặng kim loại, đá vôi) qua hàng triệu năm dưới tác động của nhiệt độ, áp suất trong lòng đất.

Giải thích: Địa hình núi thường có độ dốc lớn, nhiều đèo dốc, thung lũng sâu, gây khó khăn rất lớn cho việc san ủi mặt bằng, xây dựng đường sá, cầu cống và mở rộng diện tích canh tác nông nghiệp quy mô lớn. Các yếu tố khác như khí hậu, đất đai hay nguồn nước có thể thay đổi tùy từng vùng núi cụ thể.

Giải thích: Tỉ lệ 1:100.000 có nghĩa là 1 cm trên lược đồ tương ứng với 100.000 cm ngoài thực địa. Để đổi 100.000 cm sang ki-lô-mét, ta thực hiện: 100.000 cm = 1.000 m = 1 km. Vậy, 3 cm trên lược đồ sẽ tương ứng với 3 x 1 km = 3 km ngoài thực địa.

Giải thích: Các đường đồng mức càng gần nhau trên lược đồ thể hiện sự thay đổi độ cao lớn trong một khoảng cách ngắn, tức là địa hình có độ dốc lớn, hiểm trở. Ngược lại, nếu các đường đồng mức cách xa nhau thì địa hình bằng phẳng hoặc thoải.

Giải thích: Đồng bằng châu thổ là dạng địa hình được hình thành do sự bồi đắp phù sa của hệ thống sông ngòi tại cửa sông (nơi dòng chảy chậm lại) hoặc dọc theo các con sông lớn, làm lắng đọng vật chất và tạo nên những vùng đất thấp, màu mỡ.

Giải thích: Lát cắt địa hình là một công cụ giúp hình dung rõ ràng mặt cắt ngang của địa hình, cho thấy sự thay đổi độ cao, độ dốc và hình dạng của các dạng địa hình (như núi, đồi, thung lũng...) dọc theo một đường thẳng đã chọn trên lược đồ. Điều này rất hữu ích trong việc nghiên cứu và quy hoạch sử dụng đất.

Giải thích: Khoảng cách đều giữa các đường đồng mức là 20m. Điểm X nằm trên đường đồng mức thứ tư, nghĩa là nó cao hơn đường 0m bốn lần khoảng cách đều. Vậy độ cao của điểm X là 4 × 20m = 80m.

Giải thích: Các đường đồng mức khép kín và càng vào trong giá trị độ cao càng giảm dần cho thấy một vùng trũng, thấp hơn xung quanh, đó là đặc điểm của một thung lũng hoặc một lòng chảo.

Giải thích: Lát cắt địa hình là biểu đồ thể hiện hình dạng và độ cao địa hình trên một tuyến cắt. Trục hoành (trục nằm ngang) thường biểu thị khoảng cách thực tế trên mặt đất dọc theo tuyến cắt, trong khi trục tung (trục đứng) biểu thị độ cao.

Giải thích: Các đường màu xanh, uốn lượn trên lược đồ địa hình thường dùng để biểu thị các con sông, suối hoặc các nguồn nước ngọt khác. Nét đứt có thể chỉ sông nhỏ, suối hoặc đoạn sông khô cạn theo mùa.

Giải thích: Điểm P nằm giữa đường đồng mức 180m và 200m, nghĩa là độ cao của P nằm trong khoảng từ 180m đến dưới 200m. Điểm Q nằm trên đường đồng mức 220m, tức là Q có độ cao chính xác là 220m. Vì vậy, điểm Q chắc chắn cao hơn điểm P.