40 câu Lịch Sử và Địa Lý Lớp 6 – Chương 1: Bản đồ – Phương tiện thể hiện bề mặt Trái Đất – SBT – KNTT

Giải thích: Kinh tuyến gốc là kinh tuyến có giá trị 0°. Nó được quy ước đi qua đài thiên văn Grin-uých (Greenwich) ở Luân Đôn, Anh, và là mốc để xác định kinh độ Đông hoặc Tây của các địa điểm khác.

Giải thích: Vĩ tuyến gốc chính là đường Xích đạo, có giá trị 0°. Đường Xích đạo chia Trái Đất thành hai bán cầu: Bán cầu Bắc và Bán cầu Nam.

Giải thích: Tọa độ địa lí của một điểm luôn được viết theo thứ tự vĩ độ trước, kinh độ sau. Vĩ độ thường được ghi kèm với chữ B (Bắc) hoặc N (Nam), kinh độ kèm với chữ Đ (Đông) hoặc T (Tây).

Giải thích: Có thể phân biệt kinh tuyến và vĩ tuyến dựa vào các đặc điểm sau:
- Kinh tuyến: Là các đường nối liền hai cực của Trái Đất, có độ dài bằng nhau.
- Vĩ tuyến: Là các đường vòng tròn song song với đường Xích đạo, có độ dài khác nhau (dài nhất ở Xích đạo và ngắn dần về hai cực).

Giải thích: Vĩ tuyến là những đường tròn chạy theo chiều Đông – Tây, song song với Xích đạo và vuông góc với các kinh tuyến. Các vĩ tuyến có độ dài khác nhau, dài nhất là Xích đạo và ngắn dần về hai cực.

Giải thích: Trên các bản đồ, hướng Bắc thường được chỉ rõ bằng một mũi tên hoặc xác định theo hướng của các đường kinh tuyến (luôn chỉ về hai cực Bắc và Nam). Từ hướng Bắc, chúng ta có thể xác định các hướng còn lại như Nam, Đông, Tây.

Giải thích: Ba yếu tố cơ bản không thể thiếu trên một bản đồ là: Tên bản đồ (cho biết nội dung bản đồ), Tỉ lệ bản đồ (cho biết mối quan hệ về độ lớn giữa khoảng cách trên bản đồ và ngoài thực địa), và Bảng chú giải (giải thích ý nghĩa của các kí hiệu trên bản đồ).

Giải thích: Kinh tuyến gốc (0°) và kinh tuyến 180° là hai đường kinh tuyến đối diện nhau, chúng chia Trái Đất thành hai bán cầu: Bán cầu Đông (nằm về phía Đông của kinh tuyến gốc đến kinh tuyến 180°) và Bán cầu Tây (nằm về phía Tây của kinh tuyến gốc đến kinh tuyến 180°).

Giải thích: Để đến một địa điểm nằm ở phía Tây Nam, người đó cần di chuyển theo hướng Tây Nam. Các hướng trên bản đồ được xác định tương ứng với các hướng trong thực tế.

Giải thích: Tỉ lệ bản đồ là một trong những yếu tố quan trọng nhất, nó cho biết bản đồ đã được thu nhỏ bao nhiêu lần so với kích thước thực tế của khu vực địa lí mà nó thể hiện. Nhờ tỉ lệ, người dùng có thể tính toán được khoảng cách thật trên thực địa từ khoảng cách trên bản đồ.

Giải thích: Lưới kinh tuyến và vĩ tuyến tạo thành một hệ thống tọa độ giúp chúng ta có thể xác định chính xác vị trí của bất kỳ điểm nào trên bề mặt Trái Đất thông qua tọa độ địa lí (kinh độ và vĩ độ).

Giải thích: Bản đồ có rất nhiều công dụng khác nhau như: tìm đường đi, lập kế hoạch di chuyển, nghiên cứu về các đặc điểm tự nhiên (địa hình, sông ngòi, rừng...), phân bố dân cư, tài nguyên, hỗ trợ dự báo thời tiết, v.v.

Giải thích: Các hướng chính trên bản đồ là Bắc, Nam, Đông, Tây. Giữa hướng Bắc và hướng Tây là hướng Tây Bắc.

Giải thích: Vĩ tuyến có giá trị lớn nhất là 90° và đó là vị trí của hai Cực (Cực Bắc và Cực Nam) của Trái Đất.

Giải thích: Các đường kinh tuyến là những đường cong nối liền hai cực Bắc và Nam của Trái Đất, chúng có hướng Bắc - Nam và vuông góc với các vĩ tuyến. Tất cả các kinh tuyến đều có độ dài bằng nhau.

Giải thích: Đường Xích đạo là vĩ tuyến 0° chia Trái Đất thành hai bán cầu chính là Bán cầu Bắc (phía bắc Xích đạo) và Bán cầu Nam (phía nam Xích đạo).

Giải thích: Tỉ lệ bản đồ 1:200 000 có nghĩa là 1 cm trên bản đồ tương ứng với 200 000 cm trên thực địa.
Khoảng cách thực tế = Khoảng cách trên bản đồ × Mẫu số tỉ lệ
Khoảng cách thực tế = 5 cm × 200 000 = 1 000 000 cm.
Đổi đơn vị: 1 000 000 cm = 10 000 m = 10 km.

Giải thích: Theo quy ước chung, trên hầu hết các bản đồ, hướng Bắc luôn nằm ở phía trên, hướng Nam ở phía dưới, hướng Đông ở bên phải và hướng Tây ở bên trái.

Giải thích: Tỉ lệ 1:50 000 là tỉ lệ lớn hơn (mẫu số nhỏ hơn) so với 1:500 000. Bản đồ có tỉ lệ lớn hơn sẽ thể hiện một khu vực nhỏ hơn trên thực địa nhưng chi tiết hơn. Ngược lại, bản đồ có tỉ lệ nhỏ hơn (mẫu số lớn hơn) sẽ thể hiện một khu vực rộng lớn hơn nhưng ít chi tiết hơn.

Giải thích: Đầu tiên, đổi khoảng cách thực tế từ km sang cm: 2 km = 2 × 1000 m = 2000 m = 2000 × 100 cm = 200 000 cm.
Khoảng cách trên bản đồ = Khoảng cách thực tế ÷ Mẫu số tỉ lệ
Khoảng cách trên bản đồ = 200 000 cm ÷ 10 000 = 20 cm.

Giải thích: Tỉ lệ 1:500 000 có nghĩa là 1 đơn vị độ dài trên bản đồ bằng 500 000 đơn vị độ dài ngoài thực địa.
- Nếu là cm: 1 cm trên bản đồ = 500 000 cm thực địa = 5 000 m = 5 km. (Đáp án A đúng)
- Đây cũng chính là mức độ thu nhỏ của bản đồ so với thực tế. (Đáp án B đúng)
- Nếu là mm: 1 mm trên bản đồ = 500 000 mm thực địa = 500 m. (Đáp án C đúng)
Vì vậy, cả ba phát biểu đều đúng.

Giải thích: Để tính tỉ lệ bản đồ, chúng ta cần đưa khoảng cách thực tế và khoảng cách trên bản đồ về cùng một đơn vị đo.
Khoảng cách thực tế: 4 km = 4 × 1000 m = 4000 m = 4000 × 100 cm = 400 000 cm.
Khoảng cách trên bản đồ: 8 cm.
Tỉ lệ bản đồ = Khoảng cách trên bản đồ / Khoảng cách thực tế = 8 cm / 400 000 cm = 1 / 50 000.
Vậy, tỉ lệ bản đồ là 1:50 000.

Giải thích: Kí hiệu điểm được dùng để biểu thị các đối tượng có vị trí cố định và có diện tích không đáng kể trên bản đồ như sân bay, nhà ga, núi, mỏ khoáng sản, điểm dân cư, v.v. Kí hiệu đường dùng cho các đối tượng có hình dạng đường (sông, đường giao thông); kí hiệu diện tích dùng cho các đối tượng có diện tích lớn (rừng, hồ); kí hiệu chữ dùng để ghi tên địa danh.

Giải thích: Dựa vào bảng chú giải, kí hiệu hình chiếc máy bay nhỏ thường biểu thị vị trí của sân bay trong thành phố đó. Bảng chú giải giúp người đọc hiểu ý nghĩa của các kí hiệu trên bản đồ.

Giải thích: Để thể hiện một khu vực có diện tích rất rộng trên một tờ bản đồ có kích thước giới hạn, chúng ta phải thu nhỏ khu vực đó nhiều lần. Điều này có nghĩa là cần chọn tỉ lệ bản đồ nhỏ (có mẫu số lớn). Tỉ lệ nhỏ giúp bao quát được một vùng lãnh thổ rộng lớn, mặc dù sẽ ít chi tiết hơn. Các tỉ lệ lớn (mẫu số nhỏ) chỉ phù hợp để thể hiện các khu vực nhỏ với nhiều chi tiết.

Giải thích: Bảng chú giải đóng vai trò như một 'chìa khóa' giúp người đọc hiểu được ý nghĩa của tất cả các kí hiệu (điểm, đường, diện tích) được sử dụng để thể hiện các đối tượng địa lí trên bản đồ. Nếu không có bảng chú giải, người đọc sẽ không thể giải mã thông tin mà bản đồ muốn truyền tải.

Giải thích: Nếu cầu nằm ở phía Đông của bạn và bạn muốn đi qua cầu, bạn cần rẽ theo hướng Đông để tiếp cận và đi qua cầu.

Giải thích: Kí hiệu đường được dùng để biểu thị các đối tượng địa lí có hình dạng kéo dài trên bản đồ như sông, suối, đường giao thông, đường sắt, ranh giới hành chính. Kí hiệu điểm dùng cho các đối tượng có diện tích không đáng kể (nhà ga, sân bay), kí hiệu diện tích dùng cho các vùng đất (rừng, hồ), còn kí hiệu chữ dùng để ghi tên địa danh.

Giải thích: Màu xanh lá cây đậm và kí hiệu cây cối nhỏ thường được dùng để thể hiện các khu vực rừng, vườn quốc gia hoặc công viên lớn trên bản đồ. Bảng chú giải sẽ xác nhận chính xác ý nghĩa của kí hiệu đó, trong trường hợp này là 'Rừng'.

Giải thích: Nếu bạn đang đối mặt với hướng Bắc, thì phía sau lưng bạn là hướng Nam. Tay phải của bạn sẽ chỉ hướng Đông. Do đó, một địa điểm nằm ở phía sau lưng và hơi lệch về phía tay phải sẽ là hướng Đông Nam.

Giải thích: Lược đồ trí nhớ là hình ảnh về không gian địa lí mà mỗi người tự ghi nhớ và hình dung trong đầu. Nó mang tính chủ quan, cá nhân và không cần phải chính xác tuyệt đối như bản đồ thông thường.

Giải thích: Trên thực tế, các đối tượng địa lí như nhà cửa, sông, núi, rừng... có kích thước rất lớn. Nếu vẽ y hệt chúng lên bản đồ thì sẽ không thể thu nhỏ được và bản đồ sẽ rất phức tạp, khó nhìn, không thể hiện hết các thông tin cần thiết. Kí hiệu giúp chúng ta biểu thị các đối tượng đó một cách đơn giản, rõ ràng, dễ hiểu và phù hợp với tỉ lệ thu nhỏ của bản đồ.

Giải thích: Lược đồ trí nhớ là hình ảnh trong đầu mỗi người, không phải là bản đồ khoa học nên nó không yêu cầu và cũng không thể chính xác tuyệt đối về khoảng cách và hướng. Các đặc điểm còn lại (tính chủ quan, thay đổi theo thời gian, chỉ chứa thông tin quan trọng) đều là đặc điểm của lược đồ trí nhớ.

Giải thích: Để đến bệnh viện từ trường học, bạn cần đi về phía Bắc để vượt qua con sông. Sau khi qua sông, bệnh viện nằm ở phía Đông so với vị trí của bạn (sau khi đã vượt sông). Vậy bạn cần đi tiếp về phía Đông để đến bệnh viện.

Giải thích: Lược đồ trí nhớ là công cụ hữu ích giúp chúng ta định hướng, ghi nhớ các địa điểm và đường đi trong khu vực mà mình thường xuyên qua lại hoặc quen thuộc. Nó giúp chúng ta hình dung và lên kế hoạch di chuyển mà không cần đến bản đồ giấy hay thiết bị điện tử.

Giải thích: Lược đồ trí nhớ là hình ảnh không gian địa lí mà chúng ta ghi nhớ trong đầu. Nó được hình thành chủ yếu qua quá trình chúng ta trải nghiệm, quan sát, tương tác và di chuyển thực tế trong các không gian mà mình quen thuộc, chứ không phải chỉ qua việc học thuộc bản đồ hay dùng thiết bị định vị.

Giải thích: Lược đồ trí nhớ của mỗi người là khác nhau. Khi đi từ nhà đến trường, chúng ta thường ghi nhớ những mốc địa điểm nổi bật, dễ nhận biết và có ý nghĩa cá nhân để định hướng. Ví dụ: một cửa hàng tạp hóa lớn, một cây đa cổ thụ, một ngã tư có đèn tín hiệu giao thông, một trường học khác, một công viên nhỏ, hoặc một biển báo đặc biệt.

Giải thích: Lược đồ trí nhớ mang tính cá nhân và chủ quan. Mỗi người có những trải nghiệm, thói quen đi lại, mục đích sử dụng không gian và mức độ quan tâm khác nhau đối với các đối tượng địa lí. Điều này dẫn đến việc họ ghi nhớ và sắp xếp thông tin trong lược đồ trí nhớ của mình theo những cách riêng biệt, làm cho lược đồ trí nhớ của hai người về cùng một không gian vẫn có thể khác nhau.

Giải thích: Lược đồ trí nhớ đặc biệt hiệu quả trong các không gian quen thuộc, nơi chúng ta đã có nhiều trải nghiệm và không cần độ chính xác cao về tỉ lệ hay hướng. Ví dụ, khi em đi lại trong nhà mình vào buổi tối mà không có điện, em vẫn có thể dễ dàng tìm thấy đồ vật hoặc di chuyển mà không va chạm, vì em đã có sẵn lược đồ trí nhớ về ngôi nhà. Tương tự, khi đi lại trong sân trường trong giờ ra chơi, em không cần bản đồ mà vẫn biết đường đi đến các khu vực quen thuộc.

Giải thích: Khi lần đầu đến một nơi xa lạ, để xây dựng lược đồ trí nhớ, chúng ta thường ưu tiên ghi nhớ các mốc địa điểm nổi bật, dễ nhận biết và có vai trò định hướng quan trọng. Đó có thể là những công trình kiến trúc đặc trưng, các cửa hàng lớn, công viên, hay những điểm giao cắt quan trọng. Những yếu tố này giúp chúng ta tạo 'khung xương' cho lược đồ trí nhớ, sau đó mới bổ sung các chi tiết nhỏ hơn.