40 câu Khoa học tự nhiên Lớp 6 – CHƯƠNG V: TẾ BÀO

Giải thích: Tế bào là đơn vị cấu tạo nhỏ nhất và cơ bản nhất của mọi cơ thể sống. Mọi sinh vật, từ vi khuẩn đơn bào đến con người phức tạp, đều được cấu tạo từ một hoặc nhiều tế bào.

Giải thích: Tế bào được coi là 'đơn vị cơ bản của sự sống' vì hai lí do chính: Thứ nhất, mọi cơ thể sống đều được cấu tạo từ tế bào. Thứ hai, tế bào là đơn vị nhỏ nhất có khả năng thực hiện đầy đủ các chức năng sống như trao đổi chất, lớn lên, sinh sản và cảm ứng.

Giải thích: Mặc dù các tế bào có thể có hình dạng và kích thước đa dạng, nhưng cấu tạo chung cơ bản của hầu hết các tế bào đều gồm ba thành phần chính là màng tế bào (bao bọc bên ngoài), chất tế bào (chứa các bào quan) và nhân tế bào (chứa vật chất di truyền).

Giải thích: Tế bào thực vật có thành tế bào vững chắc nằm bên ngoài màng tế bào, giúp bảo vệ và định hình tế bào. Tế bào động vật không có thành tế bào.

Giải thích: Tế bào động vật được cấu tạo từ ba thành phần chính bao gồm: màng tế bào (bao bọc bên ngoài tế bào), chất tế bào (là phần nằm giữa màng và nhân, chứa nhiều bào quan khác nhau) và nhân tế bào (chứa vật chất di truyền, điều khiển mọi hoạt động sống của tế bào).

Giải thích: Nhân tế bào chứa vật chất di truyền và là trung tâm điều khiển mọi hoạt động sống, sự sinh trưởng và phát triển của tế bào. Màng tế bào có chức năng bảo vệ và trao đổi chất, chất tế bào là nơi diễn ra các hoạt động sống, còn thành tế bào (nếu có) có chức năng bảo vệ và tạo hình dạng.

Giải thích: Tế bào có kích thước rất nhỏ, thường không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Để quan sát được chúng, chúng ta cần sử dụng kính hiển vi, thiết bị có khả năng phóng đại hình ảnh của vật thể nhỏ.

Giải thích: Chất tế bào là môi trường lỏng bên trong tế bào, bao gồm các bào quan và dịch bào. Đây là nơi diễn ra phần lớn các phản ứng hóa học và các hoạt động sống quan trọng khác của tế bào như hô hấp, tổng hợp chất,... Chức năng điều khiển thuộc về nhân tế bào, bảo vệ và trao đổi chất thuộc về màng tế bào.

Giải thích: Sinh vật đơn bào là những sinh vật chỉ được cấu tạo từ một tế bào duy nhất. Các ví dụ phổ biến bao gồm vi khuẩn, trùng roi, trùng biến hình, nấm men, và một số loại tảo đơn bào.

Giải thích: Sinh vật đa bào được cấu tạo từ nhiều tế bào. Các tế bào này thường có cấu tạo và chức năng khác nhau, phối hợp với nhau để tạo thành mô, cơ quan và hệ cơ quan, giúp sinh vật thực hiện các hoạt động sống phức tạp. Sinh vật đa bào có cả ở động vật và thực vật, và các tế bào của chúng đều có nhân (trừ một số trường hợp đặc biệt như hồng cầu trưởng thành).

Giải thích: Màng tế bào (màng sinh chất) có chức năng chính là bao bọc toàn bộ tế bào, bảo vệ tế bào khỏi tác động bên ngoài và điều hòa sự ra vào của các chất, giúp tế bào trao đổi chất với môi trường một cách chọn lọc. Thành tế bào cũng có chức năng bảo vệ nhưng chỉ có ở thực vật và nấm, còn màng tế bào có ở tất cả các loại tế bào.

Giải thích: Lục lạp là bào quan đặc trưng chỉ có ở tế bào thực vật và một số loài tảo. Bên trong lục lạp chứa chất diệp lục có khả năng hấp thụ năng lượng ánh sáng mặt trời để thực hiện quá trình quang hợp, tạo ra đường (chất hữu cơ) và oxy, cung cấp năng lượng và chất dinh dưỡng cho cây.

Giải thích: Ti thể là bào quan có vai trò rất quan trọng, nơi diễn ra quá trình hô hấp tế bào để phân giải chất hữu cơ, giải phóng năng lượng dưới dạng ATP. Năng lượng này sẽ được sử dụng cho tất cả các hoạt động sống của tế bào, từ tổng hợp chất, vận chuyển chất đến các hoạt động cơ học, vì vậy ti thể được ví như 'nhà máy năng lượng' của tế bào.

Giải thích: Không bào là một bào quan có màng bao bọc, thường rất lớn ở tế bào thực vật trưởng thành. Chức năng chính của không bào là dự trữ nước, chất dinh dưỡng, các sản phẩm chuyển hóa và chứa các chất thải của tế bào, giúp duy trì cân bằng nội môi và áp suất thẩm thấu.

Giải thích: Nhân tế bào là trung tâm điều khiển mọi hoạt động sống của tế bào vì nó chứa vật chất di truyền và điều phối quá trình tổng hợp protein. Ti thể là nơi diễn ra quá trình hô hấp tế bào, tạo ra năng lượng (ATP) cần thiết cho tất cả các hoạt động của tế bào. Do đó, Nhân tế bào và Ti thể là hai thành phần trung tâm, thiết yếu nhất cho sự sống, sinh trưởng và hoạt động của tế bào.

Giải thích: Tế bào động vật không có thành tế bào và lục lạp, trong khi tế bào thực vật có cả hai thành phần này. Màng tế bào, nhân tế bào và chất tế bào đều là những thành phần chung có ở cả tế bào động vật và thực vật.

Giải thích: Nhân tế bào được ví như 'bộ não' của tế bào, điều khiển và điều hòa mọi hoạt động sống của tế bào như sinh trưởng, phát triển, trao đổi chất. Nếu tế bào bị mất nhân, nó sẽ không thể thực hiện các chức năng này một cách bình thường và sẽ không tồn tại được lâu dài.

Giải thích: Màng tế bào có vai trò bao bọc tế bào và kiểm soát sự trao đổi chất giữa tế bào với môi trường bên ngoài một cách chọn lọc, giống như một cánh cửa có bảo vệ giúp kiểm soát sự ra vào của ngôi nhà.

Giải thích: Lục lạp là nơi diễn ra quá trình quang hợp, sử dụng năng lượng ánh sáng mặt trời để tổng hợp chất hữu cơ (như đường) từ nước và khí carbon dioxide. Ti thể là nơi diễn ra quá trình hô hấp tế bào, phân giải các chất hữu cơ này để giải phóng năng lượng (ATP) cung cấp cho mọi hoạt động sống của tế bào.

Giải thích: Thành tế bào thực vật được cấu tạo chủ yếu từ xenlulozơ, tạo nên một lớp vỏ cứng chắc, bền vững bên ngoài màng tế bào. Đặc điểm này giúp tế bào thực vật duy trì hình dạng ổn định, chống lại áp lực bên ngoài và hỗ trợ toàn bộ cấu trúc của cây.

Giải thích: Tế bào lớn lên là quá trình hấp thụ các chất dinh dưỡng từ môi trường, sau đó tổng hợp các chất cần thiết để tăng thể tích chất tế bào và kích thước chung của tế bào.

Giải thích: Trong cơ thể đa bào, sự sinh sản của tế bào giúp tăng số lượng tế bào, từ đó làm cho cơ thể lớn lên và phát triển. Ngoài ra, nó còn giúp thay thế các tế bào đã già hoặc bị chết, đồng thời sửa chữa những phần cơ thể bị tổn thương.

Giải thích: Trong quá trình phân chia tế bào, nhân tế bào chứa vật chất di truyền sẽ phân chia trước tiên để đảm bảo mỗi tế bào con nhận được bộ gen đầy đủ và giống hệt tế bào mẹ. Sau đó, chất tế bào và màng tế bào mới phân chia.

Giải thích: Quá trình sinh sản của tế bào điển hình (phân bào nguyên nhiễm) tạo ra hai tế bào con từ một tế bào mẹ. Hai tế bào con này thường giống hệt tế bào mẹ về mặt di truyền và cấu trúc.

Giải thích: Sự lớn lên và sinh sản của tế bào là nền tảng cho sự sinh trưởng, phát triển, sửa chữa các tổn thương và thay thế các tế bào già, chết của cơ thể sống. Nếu không có các quá trình này, cơ thể sẽ không thể duy trì sự sống bình thường.

Giải thích: Khi tế bào lớn lên, thể tích của nó tăng nhanh hơn diện tích bề mặt. Điều này làm giảm tỉ lệ diện tích bề mặt/thể tích, khiến cho khả năng trao đổi chất (hấp thụ chất dinh dưỡng và thải chất thải) qua màng tế bào trở nên kém hiệu quả hơn. Do đó, tế bào cần phân chia để duy trì tỉ lệ này ở mức tối ưu, đảm bảo các hoạt động sống diễn ra hiệu quả.

Giải thích: Quá trình phân chia tế bào bao gồm hai giai đoạn chính: đầu tiên là nhân tế bào phân chia (tạo thành hai nhân con), sau đó là chất tế bào phân chia (kèm theo sự hình thành màng tế bào mới hoặc thành tế bào mới ở thực vật) để tạo thành hai tế bào con riêng biệt.

Giải thích: Sự sinh sản của tế bào có hai vai trò chính: 1. Giúp sinh vật đơn bào sinh sản, duy trì nòi giống. 2. Giúp sinh vật đa bào lớn lên, phát triển, thay thế các tế bào già, chết và sửa chữa các mô bị tổn thương. Cả hai vai trò này đều rất quan trọng để đảm bảo sự tồn tại và phát triển liên tục của sinh vật.

Giải thích: Khi cơ thể bị thương, các tế bào xung quanh vết thương sẽ tăng cường phân chia (sinh sản) để tạo ra các tế bào mới, thay thế những tế bào bị hỏng hoặc mất đi, giúp vết thương lành lại và mô bị tổn thương được phục hồi.

Giải thích: Một tế bào mẹ sau khi lớn lên sẽ phân chia thành hai tế bào con. Mỗi tế bào con này thường có kích thước bằng khoảng một nửa kích thước của tế bào mẹ ban đầu (trước khi tế bào mẹ lớn lên để chuẩn bị phân chia). Sau đó, các tế bào con này sẽ tiếp tục lớn lên đến một kích thước nhất định rồi lại phân chia, tạo thành một chu trình liên tục.

Giải thích: Kính hiển vi là dụng cụ chuyên dụng được thiết kế để phóng đại các vật thể nhỏ bé, bao gồm cả tế bào, giúp chúng ta có thể quan sát rõ ràng cấu trúc của chúng. Các dụng cụ khác như kính lúp chỉ phóng đại ở mức độ thấp, còn ống nhòm và kính thiên văn dùng để quan sát vật ở xa.

Giải thích: Tế bào biểu bì vảy hành (tế bào thực vật) thường có hình dạng gần giống hình chữ nhật hoặc hình khối, và chúng được sắp xếp rất sát nhau, tạo thành một lớp mô liền mạch.

Giải thích: Để quan sát tế bào niêm mạc miệng, chúng ta thường nhỏ một giọt nước muối sinh lí (để giữ tế bào sống và không bị vỡ do chênh lệch áp suất) hoặc dung dịch xanh metylen (để nhuộm màu, giúp các thành phần tế bào dễ nhìn thấy hơn) lên mẫu vật, sau đó đậy lam kính (lamel) để cố định và dàn đều mẫu vật.

Giải thích: Tế bào thực vật có thành tế bào bao bọc bên ngoài màng tế bào, giúp chúng có hình dạng cố định và chắc chắn. Tế bào động vật không có thành tế bào, do đó chúng thường có hình dạng không cố định hoặc thay đổi linh hoạt hơn.

Giải thích: Việc quan sát trực tiếp giúp học sinh nhận biết được sự khác biệt giữa các loại tế bào, từ đó củng cố kiến thức về cấu tạo, chức năng và sự đa dạng của thế giới sống ở cấp độ tế bào, một kiến thức nền tảng trong Khoa học tự nhiên.

Giải thích: Ốc đại cấp (núm chỉnh thô) được dùng để nâng hoặc hạ bàn kính một cách nhanh chóng, giúp người quan sát tìm thấy hình ảnh của mẫu vật ở độ phóng đại thấp ban đầu. Sau khi tìm thấy hình ảnh, ốc vi cấp (núm chỉnh tinh) sẽ được sử dụng để điều chỉnh độ nét một cách tỉ mỉ hơn.

Giải thích: Thành tế bào là lớp vỏ ngoài cứng chắc chỉ có ở tế bào thực vật, giúp chúng duy trì hình dạng cố định và bảo vệ tế bào. Tế bào động vật không có thành tế bào nên thường có hình dạng linh hoạt và không cố định.

Giải thích: Việc đậy lamel (lá kính mỏng) lên mẫu vật một cách nhẹ nhàng là bước quan trọng để giữ mẫu vật cố định, dàn đều, tránh bị khô và bảo vệ vật kính khỏi tiếp xúc trực tiếp với mẫu vật, đồng thời tạo điều kiện tốt nhất cho việc quan sát.

Giải thích: Cấu trúc nhỏ hình bầu dục hoặc tròn có màu xanh nhạt trong tế bào thực vật là lục lạp. Lục lạp là nơi diễn ra quá trình quang hợp, tổng hợp chất hữu cơ từ năng lượng ánh sáng.

Giải thích: Việc thực hành quan sát trực tiếp các loại tế bào dưới kính hiển vi giúp học sinh có cái nhìn trực quan, hình dung rõ ràng hơn về cấu tạo, hình dạng và sự đa dạng của tế bào, từ đó củng cố và làm sâu sắc thêm các kiến thức lí thuyết đã học về tế bào.