40 câu Khoa học tự nhiên Lớp 6 – CHƯƠNG IX: NĂNG LƯỢNG

Giải thích: Năng lượng là đại lượng đặc trưng cho khả năng sinh công, làm thay đổi trạng thái chuyển động, nhiệt độ, hay các trạng thái khác của vật chất. Đáp án C khái quát và đầy đủ nhất cho khái niệm năng lượng.

Giải thích: Chiếc xe đạp đang chạy có nghĩa là nó đang chuyển động. Năng lượng gắn liền với chuyển động của vật được gọi là động năng. Cơ năng của vật chuyển động bao gồm động năng và thế năng, nhưng động năng là dạng năng lượng chủ yếu khi vật đang di chuyển trên mặt đất.

Giải thích: Khi tay ta chạm vào cốc nước nóng, nhiệt năng từ cốc nước nóng đã truyền sang tay ta, làm tay ta cảm thấy ấm. Đây là một ví dụ rõ ràng về sự truyền năng lượng từ vật nóng sang vật lạnh hơn.

Giải thích: Có nhiều ví dụ về sự chuyển hóa năng lượng. Một ví dụ đơn giản là khi quạt điện hoạt động, điện năng (năng lượng điện) được chuyển hóa thành cơ năng (năng lượng làm cánh quạt quay) và một phần nhỏ thành nhiệt năng (làm quạt nóng lên). Hoặc khi đèn pin hoạt động, hóa năng trong pin chuyển hóa thành điện năng, rồi điện năng chuyển hóa thành quang năng và nhiệt năng.

Giải thích: Quá trình đốt nến là một phản ứng hóa học giải phóng năng lượng. Hóa năng trong nến được chuyển hóa thành nhiệt năng (làm nóng không khí xung quanh, làm chảy sáp) và quang năng (ánh sáng phát ra từ ngọn lửa nến).

Giải thích: Năng lượng nhiệt luôn truyền từ vật có nhiệt độ cao hơn sang vật có nhiệt độ thấp hơn. Trong trường hợp này, cốc nước ấm có nhiệt độ cao hơn cục nước đá, nên nhiệt sẽ truyền từ cốc nước ấm sang cục nước đá làm đá tan ra và nước ấm nguội đi.

Giải thích: Khi lò xo bị nén hoặc kéo giãn, nó có khả năng sinh công khi trở về trạng thái ban đầu. Dạng năng lượng này được gọi là thế năng đàn hồi.

Giải thích: Thức ăn chứa các chất hóa học mà khi được tiêu hóa và chuyển hóa trong cơ thể sẽ giải phóng năng lượng. Dạng năng lượng này được gọi là hóa năng, giúp cơ thể chúng ta vận động, suy nghĩ và duy trì sự sống.

Giải thích: Ngọn lửa có nhiệt độ rất cao. Khi em đặt tay gần ngọn lửa, năng lượng nhiệt từ ngọn lửa sẽ truyền sang tay em, làm tay em cảm thấy ấm lên. Đây là sự truyền năng lượng dưới dạng nhiệt năng.

Giải thích: Một vật ở độ cao nhất định so với mặt đất sẽ có khả năng sinh công khi rơi xuống. Dạng năng lượng này được gọi là thế năng hấp dẫn. Quả táo đang treo trên cành cây cao có thế năng hấp dẫn, khi nó rơi xuống, thế năng này sẽ chuyển hóa thành động năng.

Giải thích: Khi dây đàn ghita rung động, nó làm các phân tử không khí xung quanh dao động, tạo ra sóng âm thanh. Sóng âm thanh mang năng lượng, và dạng năng lượng này được gọi là âm năng. Các dạng năng lượng khác như nhiệt năng, quang năng hay hóa năng không phải là dạng năng lượng chủ yếu được tạo ra trực tiếp từ sự rung động của dây đàn.

Giải thích: Pin mặt trời hoạt động dựa trên nguyên lý quang điện, chuyển đổi trực tiếp năng lượng ánh sáng (quang năng) từ Mặt Trời thành điện năng. Đây là một ví dụ điển hình về sự chuyển hóa năng lượng có ích.

Giải thích: Khi xe đạp đi xuống dốc, thế năng hấp dẫn chuyển hóa thành động năng. Tuy nhiên, do có ma sát giữa bánh xe với mặt đường và giữa các bộ phận chuyển động của xe, một phần động năng sẽ bị chuyển hóa thành nhiệt năng (làm nóng lốp xe, trục bánh xe) và âm năng (tiếng ồn khi xe chạy). Đây là những dạng năng lượng bị tiêu hao dưới dạng không mong muốn, làm giảm hiệu suất chuyển hóa và khiến xe dần chậm lại.

Giải thích: Năng lượng từ Mặt Trời truyền đến Trái Đất chủ yếu dưới dạng ánh sáng, hay còn gọi là quang năng. Quang năng này là nguồn năng lượng thiết yếu cho quá trình quang hợp của cây xanh, khởi đầu cho chuỗi thức ăn trên Trái Đất.

Giải thích: Khi quả bóng được ném lên cao, động năng của nó dần chuyển hóa thành thế năng hấp dẫn. Tại điểm cao nhất, vận tốc của quả bóng bằng 0 (nó dừng lại trong khoảnh khắc), do đó động năng của nó bằng 0 hoặc rất nhỏ. Ngược lại, vì quả bóng ở độ cao lớn nhất so với mặt đất, thế năng hấp dẫn của nó đạt giá trị lớn nhất. Sau đó, thế năng này sẽ chuyển hóa ngược lại thành động năng khi quả bóng rơi xuống.

Giải thích: Pin trong đèn pin chứa hóa năng. Hóa năng này được chuyển hóa thành điện năng. Sau đó, điện năng được chuyển hóa thành quang năng (ánh sáng) và một phần nhiệt năng (bóng đèn nóng lên) để đèn pin hoạt động.

Giải thích: Quạt điện sử dụng năng lượng điện để làm quay cánh quạt. Sự quay của cánh quạt là một dạng của cơ năng (động năng quay). Ngoài ra, một phần nhỏ điện năng cũng chuyển hóa thành nhiệt năng (động cơ quạt nóng lên) và âm năng (tiếng ồn).

Giải thích: Nước ở trên cao tích trữ thế năng hấp dẫn. Khi nước chảy xuống, thế năng này chuyển hóa thành động năng của dòng nước. Dòng nước động năng này làm quay tua-bin (chuyển thành cơ năng), và tua-bin quay làm máy phát điện tạo ra điện năng.

Giải thích: Thức ăn chứa năng lượng hóa học. Khi cơ thể tiêu hóa và hấp thụ, năng lượng hóa học này được chuyển hóa thành động năng giúp cơ thể vận động, chạy nhảy và thực hiện các hoạt động sống. Đồng thời, một phần năng lượng cũng chuyển hóa thành nhiệt năng để duy trì thân nhiệt ổn định cho cơ thể.

Giải thích: Loa sử dụng năng lượng điện để tạo ra sóng âm (âm năng) mà chúng ta nghe được. Trong quá trình hoạt động, một phần năng lượng điện cũng bị mất đi dưới dạng nhiệt năng, làm cho loa nóng lên.

Giải thích: Năng lượng hao phí là phần năng lượng bị biến đổi thành dạng không có ích, không phục vụ mục đích ban đầu của quá trình chuyển hóa và thường bị phân tán ra môi trường xung quanh, ví dụ như nhiệt năng hoặc âm năng không mong muốn.

Giải thích: Khi điện thoại hoạt động, một phần điện năng được chuyển hóa thành quang năng (màn hình sáng), âm năng (loa) và cơ năng (rung). Tuy nhiên, một phần đáng kể năng lượng cũng bị hao phí dưới dạng nhiệt năng, làm điện thoại nóng lên, không phục vụ mục đích chính là chơi game.

Giải thích: Trong quá trình máy giặt hoạt động, nhiệt năng (máy nóng lên) và âm năng (tiếng ồn) là những dạng năng lượng không phục vụ trực tiếp cho mục đích giặt quần áo. Chúng là phần năng lượng bị hao phí, không được chuyển hóa thành dạng có ích và bị phân tán ra môi trường.

Giải thích: Bóng đèn sợi đốt hoạt động dựa trên nguyên lý làm nóng sợi dây tóc đến mức phát sáng. Do đó, phần lớn điện năng được chuyển hóa thành nhiệt năng (năng lượng hao phí), chỉ một phần nhỏ chuyển thành quang năng. Ngược lại, bóng đèn LED chuyển hóa điện năng thành quang năng hiệu quả hơn rất nhiều, giảm thiểu năng lượng hao phí dưới dạng nhiệt.

Giải thích: Năng lượng hao phí thường xuất hiện dưới dạng nhiệt năng (do ma sát, điện trở) hoặc âm năng (tiếng ồn), và chúng có xu hướng phân tán, truyền ra môi trường xung quanh, làm tăng nhiệt độ hoặc tạo ra tiếng ồn không mong muốn. Điều này khiến cho việc thu hồi và sử dụng lại năng lượng hao phí trở nên khó khăn hoặc không kinh tế.

Giải thích: Khi cọ xát, ma sát giữa tay và mặt bàn biến đổi năng lượng cơ học thành nhiệt năng, làm tay và vật nóng lên. Phần nhiệt năng này thường không phải là mục đích chính của hành động cọ xát nên được coi là năng lượng hao phí.

Giải thích: Khi đẩy vật trên sàn, lực ma sát giữa vật và sàn nhà cản trở chuyển động. Để thắng được lực ma sát, chúng ta phải tốn năng lượng. Phần năng lượng này bị hao phí chủ yếu biến thành nhiệt năng, làm nóng bề mặt tiếp xúc.

Giải thích: Năng lượng tái tạo là những nguồn năng lượng có thể bổ sung liên tục hoặc không bị cạn kiệt trong quá trình sử dụng. Than đá, dầu mỏ và khí tự nhiên là các nhiên liệu hóa thạch, là nguồn năng lượng không tái tạo vì chúng phải mất hàng triệu năm để hình thành và đang cạn kiệt dần. Năng lượng mặt trời được tạo ra liên tục từ Mặt Trời và không bị cạn kiệt.

Giải thích: Năng lượng tái tạo là nguồn năng lượng được tạo ra liên tục và tự nhiên (như gió, mặt trời, nước, địa nhiệt) nên không bị cạn kiệt. Các đáp án A, C, D là đặc điểm của năng lượng không tái tạo hoặc không phải là đặc điểm chung của tất cả năng lượng tái tạo.

Giải thích: Có nhiều loại năng lượng tái tạo khác ngoài năng lượng mặt trời như: năng lượng gió (sử dụng sức gió làm quay tua-bin phát điện), năng lượng nước hay thủy điện (sử dụng sức chảy của nước), năng lượng địa nhiệt (sử dụng nhiệt từ lòng đất), hoặc năng lượng sinh khối (từ các vật liệu hữu cơ).

Giải thích: Năng lượng tái tạo là những nguồn năng lượng có thể tái tạo liên tục trong thời gian ngắn hoặc không bao giờ cạn kiệt. Năng lượng mặt trời, gió và thủy triều đều là năng lượng tái tạo. Khí tự nhiên là một loại nhiên liệu hóa thạch, được hình thành qua hàng triệu năm và sẽ cạn kiệt khi con người khai thác hết, nên nó không phải là năng lượng tái tạo.

Giải thích: Khi rời khỏi phòng mà không có ai sử dụng, việc tắt đèn là một hành động đơn giản nhưng rất hiệu quả để tiết kiệm điện năng. Ngoài ra, cần tắt các thiết bị điện khác như quạt, điều hòa, tivi nếu không có nhu cầu sử dụng.

Giải thích: Lợi ích quan trọng nhất của việc sử dụng năng lượng tái tạo là giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Các nguồn năng lượng này tạo ra ít hoặc không tạo ra khí thải độc hại và khí nhà kính (như CO₂) trong quá trình vận hành, giúp chống lại biến đổi khí hậu và ô nhiễm không khí, bảo vệ sức khỏe con người.

Giải thích: Có nhiều thói quen không tốt gây lãng phí năng lượng điện, ví dụ: quên tắt đèn/quạt/điều hòa khi ra khỏi phòng; để tivi, máy tính ở chế độ chờ thay vì tắt hoàn toàn; mở tủ lạnh quá lâu hoặc không đóng kín; sạc điện thoại hoặc laptop quá lâu sau khi đã đầy pin mà không rút sạc.

Giải thích: Năng lượng sinh khối (Biomass) là năng lượng được tạo ra từ các vật liệu hữu cơ như cây trồng, chất thải nông nghiệp, chất thải từ động vật và rác thải sinh hoạt. Các vật liệu này có thể được đốt trực tiếp để tạo nhiệt, hoặc chuyển hóa thành nhiên liệu sinh học (như ethanol, khí sinh học) để sản xuất điện hoặc làm nhiên liệu cho các phương tiện.

Giải thích: Việc vệ sinh và bảo dưỡng định kỳ giúp các thiết bị điện hoạt động trơn tru, đúng công suất thiết kế, tránh lãng phí năng lượng do bám bẩn hoặc hỏng hóc nhỏ. Ví dụ, tủ lạnh sạch sẽ làm lạnh tốt hơn, điều hòa không khí được vệ sinh sẽ làm mát hiệu quả hơn mà không cần chạy quá tải, từ đó tiết kiệm điện và kéo dài tuổi thọ thiết bị.

Giải thích: Để đồ ăn nóng vào tủ lạnh sẽ làm nhiệt độ bên trong tủ tăng lên, khiến tủ phải hoạt động nhiều hơn để làm lạnh lại, gây tốn điện. Ngoài ra, cần sắp xếp đồ ăn hợp lý để không khí lạnh lưu thông tốt, không để tủ lạnh quá trống hoặc quá đầy, và đặt tủ lạnh cách tường một khoảng để thoát nhiệt tốt.

Giải thích: Các thiết bị điện ở chế độ chờ (standby) vẫn tiêu thụ một lượng điện năng nhỏ, gọi là 'năng lượng ma' hoặc 'hao phí chờ'. Rút phích cắm hoặc tắt hẳn nguồn điện sẽ loại bỏ hoàn toàn lượng điện năng hao phí này. Các lựa chọn A, B, D đều là những hành động gây lãng phí năng lượng.

Giải thích: Các nguồn năng lượng không tái tạo như than đá, dầu mỏ, khí tự nhiên được hình thành qua hàng triệu năm và có trữ lượng hữu hạn. Nếu chúng ta khai thác và sử dụng lãng phí, chúng sẽ dần cạn kiệt, không đủ để đáp ứng nhu cầu năng lượng của các thế hệ tương lai.

Giải thích: Giặt đầy tải giúp tận dụng tối đa năng lượng điện và nước cho một chu trình giặt. Giặt quá ít quần áo sẽ lãng phí năng lượng cho mỗi lần giặt. Giặt nước nóng tốn nhiều điện hơn nước lạnh. Mở nắp máy giặt khi hoạt động không chỉ nguy hiểm mà còn có thể làm gián đoạn chu trình, gây lãng phí.